Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 24
Devanagari script
इति हैडंबिवचनं श्रुत्वा कामकटंकटा । विस्मिताभूत्तस्य रूपात्स्वं निनिंद च बालिशम्
Transliteration
iti haiḍaṃbivacanaṃ śrutvā kāmakaṭaṃkaṭā | vismitābhūttasya rūpātsvaṃ niniṃda ca bāliśam
Translation
ہَیڈمبی کے یہ کلمات سن کر کام کٹنگکٹا اس کے روپ پر حیران رہ گئی؛ اور اس نے اپنے آپ کو نادان کہہ کر ملامت کی۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
हैडंबिof Haiḍambī
हैडंबि:
Sambandha (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहैडंबि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे पूर्वपदवत्; ‘हैडंबि-वचनम्’ इति समासपूर्वपद-विशेषण (Haiḍambi: of Haiḍambī)
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (हैडंबि-वचनम्)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु, त्वा-प्रत्यय; कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): having heard
कामकटंकटाKāmakaṭaṃkaṭā (name)
कामकटंकटा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक) + कटंकटा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय-समासः (कामे कटंकटा = fierce in love; proper name)
विस्मिताastonished
विस्मिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित (स्मि धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (astonished)
अभूत्became
अभूत्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
रूपात्from (his) form/appearance
रूपात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन (ablative singular)
स्वम्herself
स्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; आत्मवाचक (self)
निनिन्दcensured, blamed
निनिन्द:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनिन्द् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
बालिशम्foolish (man)
बालिशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootबालिश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (used substantively: the foolish one)
Speaker
Narrator (context suggests Sūta’s narration within Māheśvarakhaṇḍa)
Visual Art Cues
Scene: Kāma-kaṭaṅkaṭā hears Haiḍambī’s words, gazes at his form in astonishment, and then turns inward, reproaching herself.
Characters & Entities
H
HaiḍambīK
Kāma-kaṭaṅkaṭāFAQs
Recognition of virtue or worth can trigger inner correction—self-reproach becomes the first step toward right action.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None in this verse.