Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

एकदा तु पुरा पार्थ सृष्टि कामेन ब्रह्मणा । तपः सुचरितं घोरं सार्धवर्षसहस्रकम्

Transliteration

ekadā tu purā pārtha sṛṣṭi kāmena brahmaṇā | tapaḥ sucaritaṃ ghoraṃ sārdhavarṣasahasrakam

Translation

قدیم زمانے میں ایک بار، اے پارتھ، برہما نے تخلیق کی خواہش سے ایک ہزار برس سے بھی زیادہ مدت تک سخت اور باقاعدہ تپسیا کی۔

Word by Word

• एकदा: once
• एकदा: Temporal adverb (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: एकदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (once)

• तु: indeed/and
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (but/indeed)

• पुरा: formerly
• पुरा: Temporal adverb (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• सृष्टि: creation
• सृष्टि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कर्मधारय-भावे: creation as object of desire)

• कामेन: by desire
• कामेन: Karana/Hetu (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तपः: austerity/penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सुचरितम्: well-performed
• सुचरितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु + चरित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—सु चरितम् (कर्मधारय); तपः इत्यस्य विशेषणम्

• घोरम्: terrible/intense
• घोरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तपः इत्यस्य विशेषणम्

• सार्धवर्षसहस्रकम्: (lasting) a thousand years and a half (i.e., 1500 years)
• सार्धवर्षसहस्रकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सार्ध + वर्ष + सहस्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—सार्धं वर्षसहस्रकम् (द्विगु/संख्यासमास-प्राय); तपः इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmeśa-liṅga (origin prelude)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā, four-faced, sits in intense austerity for ages, surrounded by a stark, primordial landscape; time is suggested through changing skies and cycles, while a future liṅga’s radiance is foreshadowed.

Characters & Entities

• Nārada
• Pārtha (addressed)
• Brahmā
• Sṛṣṭi (creation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even cosmic functions like creation are preceded by tapas; disciplined austerity is portrayed as a source of divine attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha is not yet named in this verse; the narrative sets up the origin-story that culminates in Brahmasaras and the Brahmeśa Liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is described as Brahmā’s practice; no specific lay-ritual is prescribed in this verse.