Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

स्वधर्मादनपेतेषु भिक्षा याच्या च योगिना । भैक्षं यवान्नं तक्रं वा पयो यावकमेव वा

Transliteration

svadharmādanapeteṣu bhikṣā yācyā ca yoginā | bhaikṣaṃ yavānnaṃ takraṃ vā payo yāvakameva vā

Translation

یوگی کو بھیک اور یَچنا صرف اُن سے کرنی چاہیے جو اپنے سْودھرم سے نہ ہٹے ہوں۔ بھیک میں جو کا کھانا، چھاچھ، دودھ یا صرف یاوک کی دلیہ ہو سکتی ہے۔

Word by Word

• स्वधर्मात्: from one’s own duty
• स्वधर्मात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्वधर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य धर्मः)

• अनपेतॆषु: among those not fallen away
• अनपेतॆषु: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अन + अपि/इ (धातु) + क्त (कृदन्त) → अनपेत (प्रातिपदिक-रूप)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्गः, सप्तमी (Locative/7th), बहुवचनम्; विशेषणम् (not deviated)

• भिक्षा: alms
• भिक्षा: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भिक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचनम्

• याच्या: to be begged/asked for
• याच्या: Vidhi (Injunction/विधि)
• Type: Adjective
• Root: याच् (धातु) + य (कृत्, भाव्य/gerundive)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/भाव्य), स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• योगिना: by the yogin
• योगिना: Kartr̥ (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• भैक्षम्: alms-food
• भैक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भैक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; (भिक्षासम्बन्धि)

• यवान्नम्: barley-food
• यवान्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यव + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (यवस्य अन्नम्)

• तक्रम्: buttermilk
• तक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्ययम् (disjunctive particle)

• पयः: milk
• पयः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्

• यावकम्: a kind of gruel (yāvaka)
• यावकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यावक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचनम्

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्ययम् (disjunctive particle)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A calm yogin with begging bowl stands at the threshold of a dhārmic house; the householder offers barley gruel or buttermilk with reverence; the yogin accepts without attachment.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity of livelihood matters: the yogin’s sustenance should come from dharmic households and remain simple and restrained.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is a conduct rule (ācāra) for yogic life.

What ritualistic prescription is mentioned?

A prescription about bhikṣā: beg only from those established in svadharma, and accept simple foods like barley, buttermilk, milk, or yāvaka.