Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

प्रसाद इति स प्रोक्तः प्राप्यमेवं चतुष्टयम् । एवंफलं सदा योगी प्राणायामं समभ्यसेत्

Transliteration

prasāda iti sa proktaḥ prāpyamevaṃ catuṣṭayam | evaṃphalaṃ sadā yogī prāṇāyāmaṃ samabhyaset

Translation

اسے ‘پرساد’ یعنی روشن و لطیف فضل کہا گیا ہے۔ یوں چار گونہ حصول میسر آتا ہے؛ پس اس پھل کو جان کر یوگی کو ہمیشہ پرانایام کی مشق کرنی چاہیے۔

Word by Word

• प्रसादः: grace, clarity (prasāda)
• प्रसादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• इति: thus, as (called)
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः; उद्धरण/निरूपणार्थक-अव्यय (quotative particle)

• सः: he/that (is)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• प्रोक्तः: is said/called
• प्रोक्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘has been said/called’

• प्राप्यम्: to be attained
• प्राप्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भाव्य/योग्य-अर्थे कृदन्त (यत्/ण्यत्-प्रत्ययार्थक ‘to be attained’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘चतुष्टयम्’ इति विशेषणम्

• एवम्: thus, in this way
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक-अव्यय (adverb of manner)

• चतुष्टयम्: a set of four (fourfold group)
• चतुष्टयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चतुष्टय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• एवम्-फलम्: such a result
• एवम्-फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एवम् (अव्यय) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘एवम्’ इति अव्ययपूर्वपदेन ‘तादृशफलम्’

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• योगी: a yogin
• योगी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्राणायामम्: breath-control (prāṇāyāma)
• प्राणायामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राणायाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• समभ्यसेत्: should practice
• समभ्यसेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A seated yogin in padmāsana, spine erect, eyes half-closed; subtle radiance around the head signifying ‘prasāda’; four symbolic emblems (e.g., lotus, conch-like breath spiral, flame of awareness, and a steady lamp) indicating the ‘catuṣṭaya’.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prāṇāyāma yields a recognized fourfold fruit culminating in prasāda (inner clarity), so it should be practiced steadily.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No sacred site is named; this is a sādhana-oriented teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct prescription is given: the yogin should practice prāṇāyāma regularly (sadā).