Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 106

Devanagari script

छायाविहीननिष्पत्तिरिंद्रियाणामदर्शनम् । आकाशगमनं नित्यमिंद्रियादिशमः स्वयम्

Transliteration

chāyāvihīnaniṣpattiriṃdriyāṇāmadarśanam | ākāśagamanaṃ nityamiṃdriyādiśamaḥ svayam

Translation

سایہ کے بغیر بھی وجود قائم ہو جاتا ہے اور حواس پوشیدہ (ناقابلِ شناخت) ہو جاتے ہیں۔ ہمیشہ آسمان میں گزر ممکن ہے، اور خود بخود حواس وغیرہ کا سکون اور ضبط حاصل ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• छायाविहीननिष्पत्तिः: production (of a form) without a shadow
• छायाविहीननिष्पत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक) + विहीन (कृदन्त/प्रातिपदिक) + निष्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st), एकवचन

• इन्द्रियाणाम्: of the senses
• इन्द्रियाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/6th), बहुवचन

• अदर्शनम्: non-perception / invisibility
• अदर्शनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st), एकवचन

• आकाशगमनम्: movement through the sky
• आकाशगमनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक) + गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st), एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb: always)

• इन्द्रियादिशमः: pacification of the senses and the rest
• इन्द्रियादिशमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + शम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st), एकवचन

• स्वयम्: by oneself
• स्वयम्: Karta (Agent emphasis/कर्ता)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मवाचक (reflexive/independent: by oneself)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa framing)

Visual Art Cues

Scene: A nearly transparent yogin stands under bright light yet casts no shadow; nearby, observers fail to perceive his senses; he glides through the sky while a calm aura indicates indriya-śama.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest sign of attainment is not spectacle but inner mastery—control and pacification of the senses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse emphasizes indriya-śama (sense-restraint) as a defining attainment.