Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

सूत उवाच । शौनकेदं वचः श्रुत्वा फाल्गुनान्नारदो मुनिः । प्रहसन्निव बाभ्रव्यवदनं स निरैक्षत

Transliteration

sūta uvāca | śaunakedaṃ vacaḥ śrutvā phālgunānnārado muniḥ | prahasanniva bābhravyavadanaṃ sa niraikṣata

Translation

سوت نے کہا: اے شونک! پھالگن کے یہ کلمات سن کر رشی نارَد—گویا مسکراتے ہوئے—بابھرویہ کے چہرے کی طرف دیکھنے لگا۔

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• शौनके: to/among Śaunaka (in Śaunaka's presence)
• शौनके: Adhikaraṇa (Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शौनक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; अधिकरण (श्रवण-प्रसङ्गे)

• इदम्: this
• इदम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वचः)

• वचः: speech, words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Prior action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having heard)

• फाल्गुनात्: from Phālguna (Arjuna)
• फाल्गुनात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: फाल्गुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (source)

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुनिः: sage
• मुनिः: Apposition (Karta qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अप्पोजिशन (नारदस्य)

• प्रहसन्: smiling, laughing
• प्रहसन्: Kriyāviśeṣaṇa (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: हस् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्

• इव: as if
• इव: Sambandha (Comparative particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• बाभ्रव्यवदनम्: Bābhravya's face
• बाभ्रव्यवदनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाभ्रव्य (प्रातिपदिक) + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (बाभ्रव्यस्य वदनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निरैक्षत: looked at, gazed upon
• निरैक्षत: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (धातु) + निर्- (उपसर्ग)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sauti)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Naimiṣāraṇya (frame setting)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates to Śaunaka in a forest hermitage; in the inner vignette, Nārada smiles gently after hearing Phālguna, then turns his gaze toward Bābhravya, signaling an impending explanation.

Characters & Entities

• Śaunaka
• Phālguna (Arjuna)
• Nārada
• Bābhravya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic wisdom is transmitted through layered dialogue; the narrative signals a shift toward an explanatory response.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None in this verse; it is a narrative bridge within the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.