Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

पूर्वद्वारे तु वै देवी या स्थिता द्वारवासिनी । तस्याः पूजनमात्रेण प्राप्नुयाद्वांछितं फलम्

Transliteration

pūrvadvāre tu vai devī yā sthitā dvāravāsinī | tasyāḥ pūjanamātreṇa prāpnuyādvāṃchitaṃ phalam

Translation

مشرقی دروازے پر یقیناً دیوی، دہلیز کی نگہبان، قائم ہے۔ صرف اُس کی پوجا سے ہی آدمی اپنی چاہت کا پھل پاتا ہے۔

Word by Word

• पूर्वद्वारे: at the eastern gate
• पूर्वद्वारे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—पूर्वस्य द्वारे (षष्ठी-तत्पुरुष) = Locative singular

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’

• वै: certainly/indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• स्थिता: standing/placed
• स्थिता: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्त (past passive participle)

• द्वारवासिनी: the gate-dwelling (goddess)
• द्वारवासिनी: Karta-samānādhikaraṇa (Apposition/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक) + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—द्वारे वासिनी (सप्तमी-तत्पुरुष)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• पूजनमात्रेण: by mere worship
• पूजनमात्रेण: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पूजन (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—पूजनस्य मात्रम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• प्राप्नुयात्: may obtain
• प्राप्नुयात्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन; परस्मैपद

• वाञ्छितम्: desired
• वाञ्छितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वाञ्छित (प्रातिपदिक; वाञ्छ् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, विशेषण

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Unknown (contextual narrator within Māheśvara Khaṇḍa discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sacred eastern gateway adorned with toranas and flags; the Dvāra-vāsinī Devī stands or is enshrined beside the threshold, receiving offerings from pilgrims before they enter the holy precinct.

Characters & Entities

• Devī
• Dvāravāsinī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred spaces are protected and empowered by divine presences; honoring them with devotion brings swift fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse highlights the ‘eastern gate’ of the sanctified area described in Adhyāya 53, focusing on the gate-resident Goddess.

What ritualistic prescription is mentioned?

Simple worship (pūjana) of the gate-resident Devī is presented as sufficient for obtaining desired results.