Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

पूर्वस्मिन्नगरद्वारे स्थापिता द्वारवासिनी । नवमी चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे भवेत्तु या

Transliteration

pūrvasminnagaradvāre sthāpitā dvāravāsinī | navamī caitramāsasya kṛṣṇapakṣe bhavettu yā

Translation

شہر کے مشرقی دروازے پر دوارواسنی (در کی رہنے والی) دیوی کو قائم کیا گیا۔ اس کا ورت چَیتر کے مہینے کے کرشن پکش کی نوَمی تِتھی کو ہوتا ہے۔

Word by Word

• पूर्वस्मिन्: in the eastern
• पूर्वस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; विशेषणम् (द्वारे इति)

• नगरद्वारे: at the city gate
• नगरद्वारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नगर + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नगरस्य द्वारम्)

• स्थापिता: installed, established
• स्थापिता: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था + अपि (धातु: स्थापयति इत्यर्थे causative √स्था)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘देवी’ इत्यर्थे

• द्वारवासिनी: the gate-dwelling (goddess)
• द्वारवासिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वार + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुषः (द्वारे वासिनी)

• नवमी: the ninth lunar day (Navamī)
• नवमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नवमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तिथिवाचक-शब्दः

• चैत्रमासस्य: of the month of Caitra
• चैत्रमासस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चैत्र + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (चैत्रः मासः)

• कृष्णपक्षे: in the dark fortnight
• कृष्णपक्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः कर्मधारयः (कृष्णः पक्षः)

• भवेत्: should be, would occur
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तु: indeed, but
• तु: Emphasis/Contrast (अवधारण/विरोध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक-अव्यय (but/indeed)

• या: which (she who)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravāsinī (Pūrva-nagara-dvāra)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava

Visual Art Cues

Scene: At the eastern gate, a small but potent Devī shrine: Dvāravāsinī seated with weapons and boon-giving hand; devotees observe Navamī with lamps, red flowers, and a vrata thread, as dawn light enters from the east.

Characters & Entities

• Dvāravāsinī Devī
• Caitra (month)
• Kṛṣṇapakṣa
• Navamī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time (tithi) and place (dvāra/kṣetra) together shape dharmic practice—specific dates intensify the fruit of worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The eastern city-gate shrine where Dvāravāsinī Devī is established.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vrata/observance connected to worship on Caitra month’s kṛṣṇa-pakṣa Navamī.