Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 84

Devanagari script

न चाप्युदकदातासौ क्षुत्तृड्भ्यामतिपीड्यते । बांधवैस्तूदकं दत्तं नदीभूत्वोपतिष्ठति

Transliteration

na cāpyudakadātāsau kṣuttṛḍbhyāmatipīḍyate | bāṃdhavaistūdakaṃ dattaṃ nadībhūtvopatiṣṭhati

Translation

اور جو پانی کا دان کرنے والا ہو، وہ بھوک اور پیاس سے سخت عذاب میں مبتلا نہیں ہوتا؛ نیز رشتہ داروں کا دیا ہوا پانی اس کے پاس گویا ایک ندی بن کر پہنچتا ہے۔

Word by Word

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ (also/even)

• उदकदाता: the giver of water
• उदकदाता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक) + दातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—उदकस्य दाता (षष्ठी-तत्पुरुष)

• असौ: that one (he)
• असौ: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• क्षुत्-तृड्भ्याम्: by hunger and thirst
• क्षुत्-तृड्भ्याम्: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + तृष्/तृड् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; द्वन्द्व—क्षुत् च तृड् च (hunger and thirst)

• अतिपीड्यते: is severely afflicted
• अतिपीड्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति√पीड् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• बान्धवैः: by relatives
• बान्धवैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तु: but
• तु: Sambandha (Contrast)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेष (but/however)

• उदकम्: water
• उदकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: subject of उपतिष्ठति)

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √दा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘given’ (qualifies उदकम्)

• नदीभूत्वा: having become (like) a river
• नदीभूत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नदी (प्रातिपदिक) + √भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); ‘नदी’ उपपद-समास/उपपद-योगः; अर्थः—नदीरूपं भूत्वा (having become a river)

• उपतिष्ठति: stands by/attends; becomes available
• उपतिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप√स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A preta parched and weakened is suddenly met by a flowing river made of offered water; relatives at a ghāṭa pour udaka that becomes a luminous stream in the subtle realm.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Water charity is exalted: it alleviates suffering and ensures abundant support in the preta-state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse praises the dharma of giving water and offering water to ancestors.

What ritualistic prescription is mentioned?

Udaka-dāna (giving water) in life and water offerings by relatives after death.