Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 93

पंचभूतानि पञ्चैव कर्मज्ञानेंद्रियाणि च । पंच पंचापि विषया मनोबुद्ध्यहमेव च

paṃcabhūtāni pañcaiva karmajñāneṃdriyāṇi ca | paṃca paṃcāpi viṣayā manobuddhyahameva ca

پانچ مہابھوت ہیں؛ نیز پانچ کرم اِندریاں اور پانچ گیان اِندریاں ہیں۔ اسی طرح پانچ موضوعاتِ حِس، اور من، بدھی اور اہنکار بھی ہیں۔

पञ्चभूतानिthe five elements
पञ्चभूतानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्च-भूत (प्रातिपदिक; पञ्च + भूत)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः कर्मधारयः (पञ्चानि भूतानि)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक; संख्याशब्द)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; अत्र नपुंसक-प्रथमा-बहुवचनार्थे विशेषणम् (पञ्च = five)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle); अवधारणार्थकः (emphasis/only)
कर्मज्ञानेंद्रियाणिthe organs of action and knowledge
कर्मज्ञानेंद्रियाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्म-ज्ञान-इन्द्रिय (प्रातिपदिक; कर्म + ज्ञान + इन्द्रिय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (कर्मेन्द्रियाणि च ज्ञानेन्द्रियाणि च इति समाहारः)
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक; संख्याशब्द)
Formसंख्याशब्दः; अत्र विशेषणम् (five)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक; संख्याशब्द)
Formसंख्याशब्दः; अत्र विशेषणम् (five)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle); समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
विषयाःsense-objects
विषयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अहम्I / ego (ahaṃkāra)
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थक; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle); अवधारणार्थकः
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

Sutanu

Scene: A contemplative sage or Skanda-teacher figure points to a subtle diagram of the body as a ‘house’ composed of elements, senses, and mind—rendered as concentric circles or lotus-petals labeled with tattvas.

P
Pañcabhūta
K
Karmendriya
J
Jñānendriya
M
Manas
B
Buddhi
A
Ahaṃkāra

FAQs

The embodied being is a structured assembly of elements, faculties, and inner instruments—knowing this supports discernment.

None; this is a philosophical mapping of the human constitution.

None directly; it provides a framework used for contemplation and self-analysis.