Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

सोऽथ विप्रतनुं कृत्वा मां विसर्ज्यैव भास्करः । प्रतपन्दिवि योगाच्च प्रयातोर्णवरोधसि

Transliteration

so'tha vipratanuṃ kṛtvā māṃ visarjyaiva bhāskaraḥ | pratapandivi yogācca prayātorṇavarodhasi

Translation

پھر بھاسکر نے برہمن کا جسم اختیار کر کے مجھے رخصت کیا، اور آسمان میں درخشاں رہتے ہوئے یوگ شکتی سے سمندر کے کنارے روانہ ہوا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then)

• विप्रतनुम्: a Brahmin form/body
• विप्रतनुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; समासः—विप्रस्य तनुः (a Brahmin-body/form)

• कृत्वा: having assumed/made
• कृत्वा: Kriya (Gerund/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having made/assumed)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• विसर्ज्य: having dismissed
• विसर्ज्य: Kriya (Gerund/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + सृज् (धातु) + ल्यप्
• Form: अव्ययभाव-क्त्वान्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having dismissed/sent away)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (emphasis)

• भास्करः: the Sun
• भास्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• प्रतपन्: shining / blazing
• प्रतपन्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + तप् (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (qualifying भास्करः)

• दिवि: in the sky
• दिवि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन

• योगात्: by (his) yogic power
• योगात्: Hetu/Apadana (Cause/Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति (5th/पञ्चमी); एकवचन; हेत्वर्थ (ablative of cause)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• प्रयातः: departed
• प्रयातः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकालिक; पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (गत्यर्थक) ‘gone/ departed’

• अर्णवरोधसि: on the ocean-shore
• अर्णवरोधसि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक) + रोधस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन; समासः—अर्णवस्य रोधसि (on the shore of the ocean)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāgara-tīra (Ūrṇava-rodhas)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Ravi (Sūrya/Bhāskara)

Visual Art Cues

Scene: Bhāskara transforms into an aged brāhmaṇa traveler, dismisses the narrator respectfully, then ascends/streams through the sky by yogic power toward the ocean’s edge, sunlight trailing behind.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Vipra (brāhmaṇa)
• Arṇava (ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine beings may appear in humble forms; yogic power and dharma guide their movements for the upliftment of the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Only a general sacred-geography marker is given—“the ocean shore” (arṇava-rodhasi); the precise tīrtha is not named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; the verse sets up a dharmic encounter through a disguised holy presence.