Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

बुद्धिह्रीपुष्टिलज्जेति तुष्टिः शांतिः क्षमा स्पृहा । श्रद्धा च चेतना शक्तिर्मंत्रोत्साहप्रभूद्भवा

Transliteration

buddhihrīpuṣṭilajjeti tuṣṭiḥ śāṃtiḥ kṣamā spṛhā | śraddhā ca cetanā śaktirmaṃtrotsāhaprabhūdbhavā

Translation

بدھی، حیا، پرورش اور شرم؛ قناعت، سکون، درگزر اور آرزو؛ نیز شردھا اور چیتنا—ان سب صورتوں میں شکتی جلوہ گر ہوتی ہے، منتر اور روحانی جوش سے زور آور ہو کر ابھرتی ہے۔

Word by Word

• buddhi-hrī-puṣṭi-lajjā: intellect, modesty, nourishment, and shame (as a set)
• buddhi-hrī-puṣṭi-lajjā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: buddhi (बुद्धि) + hrī (ह्री) + puṣṭi (पुष्टि) + lajjā (लज्जा) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन (समाहार-द्वन्द्वः: collective); समासः—द्वन्द्व (बुद्धिश्च ह्रीश्च पुष्टिश्च लज्जा च)

• iti: thus, so-called
• iti: Nipata (Quotation marker/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-निर्देशार्थे (quotative/marker: 'thus')

• tuṣṭiḥ: contentment
• tuṣṭiḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tuṣṭi (तुष्टि) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• śāntiḥ: peace
• śāntiḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śānti (शान्ति) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• kṣamā: forbearance, forgiveness
• kṣamā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kṣamā (क्षमा) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• spṛhā: desire, longing
• spṛhā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: spṛhā (स्पृहा) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• śraddhā: faith
• śraddhā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śraddhā (श्रद्धा) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• ca: and
• ca: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• cetanā: consciousness
• cetanā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: cetanā (चेतना) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• śaktiḥ: power, Śakti
• śaktiḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śakti (शक्ति) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• mantra-utsāha-prabhūdbhavā: arising from mantra, enthusiasm, and mastery
• mantra-utsāha-prabhūdbhavā: Karta-anvaya (Predicate adjective/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: mantra (मन्त्र) + utsāha (उत्साह) + prabhū (प्रभू) + udbhavā (उद्भवा) (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषणम् (qualifying śaktiḥ); समासः—तत्पुरुष (मन्त्र-उत्साह-प्रभू-उद्भवा = मन्त्रेण उत्साहेन च प्रभूत्वेन च उद्भवा/उद्भूतस्वभावा)

Speaker

Nārada (continuing narration)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic mandala: Devi at center, surrounded by ten petal-like panels labeled with virtues (buddhi, hrī, puṣṭi, lajjā, tuṣṭi, śānti, kṣamā, spṛhā, śraddhā, cetanā); mantra syllables rise like flames, fueled by utsāha.

Characters & Entities

• Śakti
• Mantra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine Power is not distant—she appears as inner virtues and awareness, strengthened through mantra and zeal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is named in this verse; it describes Śakti’s forms that support tīrtha-māhātmya practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra (sacred recitation) joined with utsāha (disciplined spiritual effort).