Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् । इत्यादि चात्मविज्ञानमहंकार इति स्मृतः

ahameṣa mamedaṃ ca kāryamīdṛśakastvaham | ityādi cātmavijñānamahaṃkāra iti smṛtaḥ

“میں یہ ہوں؛ یہ میرا ہے؛ یہ کام کرنا ہے؛ میں ایسا ہی ہوں”—ایسی خود سے وابستہ سوچ کو ہی ‘اَہنکار’ (انا) کہا گیا ہے۔

अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एषःthis (one)
एषः:
Pradhana-visheshana (Predicate/निर्देशक)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ममmy
मम:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
कार्यम्a task / work
कार्यम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ईदृशकःsuch (of this kind)
ईदृशकः:
Pradhana-visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootईदृश (प्रातिपदिक) + क (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्धितान्त (क)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
आदिand so on
आदि:
Sambandha (Etc./सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; ‘इत्यादि’ प्रयोगे समुच्चयार्थ (etc.)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
आत्म-विज्ञानम्self-notion / self-awareness
आत्म-विज्ञानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + विज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (आत्मनः विज्ञानम्)
अहंकारःego
अहंकारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहंकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष
इतिas
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक-अव्यय
स्मृतःis called / is known
स्मृतः:
Kriya (Copular predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘is called/remembered’

Nandabhadra (contextual continuation; definitional statement within his inquiry)

Listener: Youthful teacher (Kaumāra/Skanda-figure)

Scene: A teacher points to four inscriptions or thought-bubbles—‘aham’, ‘mama’, ‘kāryam’, ‘īdṛśaḥ’—while a seeker watches the mind’s knots unravel; background shows a calm river/temple suggesting inner purification.

N
Nandabhadra

FAQs

Ego is the ‘I–mine’ construction that claims identity, ownership, and doership; recognizing it is the first step toward freedom.

No tīrtha is referenced; the verse gives a philosophical definition relevant to dharma and liberation.

None; it supports self-inquiry and discernment rather than an external rite.