Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 105

Devanagari script

प्रतिष्ठाप्य पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितम् । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं ससर्जेमाः प्रजाः प्रभुः

Transliteration

pratiṣṭhāpya purā brahmā puṣkare nīlalohitam | prāptavānparamāṃ siddhiṃ sasarjemāḥ prajāḥ prabhuḥ

Translation

قدیم زمانے میں برہما نے پشکر میں نیل لوہت کی پرتِشٹھا کی؛ اس نے اعلیٰ ترین سِدھی پائی، پھر اسی پروردگار نے یہ ساری پرجا رچی۔

Word by Word

• प्रतिष्ठाप्य: having स्थापित/installed
• प्रतिष्ठाप्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-स्था (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्त (gerund/absolutive); ‘having स्थापित/installed’

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पुष्करे: at Puṣkara
• पुष्करे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• नीललोहितम्: Nīlalohita (Śiva)
• नीललोहितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नील + लोहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (नीलश्च लोहितश्च) (शिवनाम)

• प्राप्तवान्: attained
• प्राप्तवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Karma (Object/कर्म) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• सिद्धिम्: attainment / perfection
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• ससर्ज: created
• ससर्ज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• इमाः: these
• इमाः: Karma (Object/कर्म) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम-विशेषण

• प्रजाः: creatures / beings
• प्रजाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• प्रभुः: the Lord
• प्रभुः: Karta (Subject/कर्ता) (apposition)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणरूपेण

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: On the banks of Puṣkara, Brahmā performs liṅga-pratiṣṭhā of Nīlalohita: sacred lake, lotus blooms, Vedic fires, and a blue-red (nīla-lohita) aura around the liṅga; afterward, a vision of creation unfolding.

Characters & Entities

• Brahmā
• Puṣkara
• Nīlalohita (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Establishing Śiva (Nīlalohita) brings siddhi and empowers dharmic action—even cosmic duties like creation.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

Puṣkara is explicitly praised as the place where Brahmā established Nīlalohita.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pratiṣṭhā (establishing the liṅga) is indicated as a meritorious act leading to siddhi.