Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । अंगुष्ठांगुलियोगेन तप्तमाषं समुद्धरेत्

Transliteration

vahnyuktaṃ vinyasenmaṃtramabhiśastasya mūrdhani | aṃguṣṭhāṃguliyogena taptamāṣaṃ samuddharet

Translation

آگ کے متعلق جو مقررہ منتر ہے، اسے ملزم کے سر پر ودھی کے مطابق رکھے؛ پھر انگوٹھے اور انگلی کو ملا کر تپا ہوا دانہ باہر نکالے۔

Word by Word

• वह्न्युक्तम्: the (mantra) called ‘Vahni’ / ‘Vahni’-uttered
• वह्न्युक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक) + उक्त (वच् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular); क्तान्त (PPP)

• विन्यसेत्: should place/arrange
• विन्यसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि (उपसर्ग) + नि (उपसर्ग) + अस्/न्यस् (धातु; √अस् in sense 'to place', causative not used here)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद

• मन्त्रम्: mantra
• मन्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular)

• अभिशस्तस्य: of the afflicted/accursed person
• अभिशस्तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अभिशस्त (शंस् धातु + अभि-उपसर्ग + क्त; 'cursed/accused')
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (Singular)

• मूर्धनि: on the head
• मूर्धनि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular)

• अङ्गुष्ठाङ्गुलियोगेन: by the joining of thumb and finger
• अङ्गुष्ठाङ्गुलियोगेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + अङ्गुलि (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)

• तप्तमाषम्: a heated māṣa (bean/measure)
• तप्तमाषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तप्त (तप् धातु, क्त-प्रत्यय) + माष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular); क्तान्त-विशेषणपूर्वपद

• समुद्धरेत्: should lift out/remove
• समुद्धरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् (उपसर्ग) + उत् (उपसर्ग) + हृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: Dhanañjaya (Arjuna) in the broader frame

Visual Art Cues

Scene: A priest places a protective/agni-mantra gesture above the accused’s head; the accused, with thumb and forefinger, lifts a red-hot object from the vessel while witnesses watch.

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred speech (mantra) and disciplined action together are presented as instruments of dharma and truth-testing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Apply an Agni-related mantra on the accused’s head and extract the heated bean using thumb and finger.