Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

स्तंभकस्य प्रमाणं च सप्तहस्तं प्रकीर्तितम् । द्वौ हस्तौ निखनेत्काष्ठं दृश्यं स्याद्धस्तपंचकम्

Transliteration

staṃbhakasya pramāṇaṃ ca saptahastaṃ prakīrtitam | dvau hastau nikhanetkāṣṭhaṃ dṛśyaṃ syāddhastapaṃcakam

Translation

ستون کی پیمائش سات ہاتھ بتائی گئی ہے۔ لکڑی کے دو ہاتھ زمین میں گاڑ دیے جائیں، تاکہ پانچ ہاتھ اوپر نمایاں رہیں۔

Word by Word

• स्तम्भकस्य: of the pillar/post
• स्तम्भकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्तम्भक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (genitive), एकवचनम्

• प्रमाणम्: the measure/standard
• प्रमाणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा (nominative), एकवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• सप्तहस्तम्: seven-cubit (in length)
• सप्तहस्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त + हस्त (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; द्विगुसमासः (seven cubits)

• प्रकीर्तितम्: is declared
• प्रकीर्तितम्: Kriyā (Predicate complement/क्रियाविशेष्य)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्; कर्मणि भावः

• द्वौ: two
• द्वौ: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (nominative), द्विवचनम् (dual); संख्यावाचक

• हस्तौ: cubits (two cubits)
• हस्तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (nominative), द्विवचनम्

• निखनेत्: should dig (down)
• निखनेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• काष्ठम्: the wood/log
• काष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (accusative), एकवचनम्

• दृश्यम्: visible / to be seen
• दृश्यम्: Kriyā-sādhya (Result/विधेय)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: यत्/अनीय-प्रत्ययार्थे क्तव्यत्-सम्भाव्य (to be seen/visible), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्; विधेयभावः

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• हस्तपञ्चकम्: a set of five cubits
• हस्तपञ्चकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हस्त + पञ्चक (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा (nominative), एकवचनम्; पञ्चकं हस्तानाम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Carpenters/priests measure a wooden pillar with a hasta-marked cord; they dig a pit of two hasta depth; the remaining five hasta are marked with pigment; tools (spade, mallet) lie nearby.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma values precision and transparency—proper measures ensure fairness in procedures meant to reveal truth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse is technical, describing construction measurements.

What ritualistic prescription is mentioned?

A seven-hasta post is prescribed, with two hastas buried and five hastas remaining above ground.