Home›Skanda Purana›Mahesvara Khanda›Kaumarika Khanda›Adhyaya 43›Shloka 72
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

ततः शौचोदकतांबूलदीपारार्तिकशीतलिकापुनः पूजादि निवेद्य यथाशक्त्या स्तुत्वा सुकृतं दुष्कृतं वा क्षमस्वेति प्रोच्य विसर्जयेत् । ततो भूयो नमस्य हेमवस्त्रोपवीतालंकारान् ब्राह्मणाय निवेद्य निर्माल्यं संहृत्यांभसि निक्षिपेत्

Transliteration

tataḥ śaucodakatāṃbūladīpārārtikaśītalikāpunaḥ pūjādi nivedya yathāśaktyā stutvā sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā kṣamasveti procya visarjayet | tato bhūyo namasya hemavastropavītālaṃkārān brāhmaṇāya nivedya nirmālyaṃ saṃhṛtyāṃbhasi nikṣipet

Translation

پھر پاکیزگی کے لیے پانی، پان (تامبول)، چراغ، آرتی، ٹھنڈک بخش نذر اور باقی پوجا کی چیزیں پیش کر کے، اپنی طاقت کے مطابق ستوتی کرے؛ اور یہ کہہ کر کہ “مجھ سے جو نیکی یا بدی ہوئی ہو، اسے معاف فرمائیے” رسم کو باقاعدہ ختم کرے۔ پھر دوبارہ نمسکار کر کے برہمن کو سونا، کپڑے، یَجنوپویت اور زیورات نذر کرے؛ نِرمالیہ جمع کر کے پانی میں ڈال دے۔

Word by Word
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Time)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक
शौच-उदकpurificatory water
शौच-उदक:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootśauca (प्रातिपदिक) + udaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रातिपदिक; तत्पुरुष (शौचाय उदकम् / शौच-सम्बन्धि उदकम्); समासाङ्ग
ताम्बूलbetel offering
ताम्बूल:
Karma (Object)
TypeNoun
Roottāmbūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासाङ्ग
दीपlamp
दीप:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootdīpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासाङ्ग
आरार्तिकārati (waving of lights)
आरार्तिक:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootārārtika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रातिपदिक (ārati); समासाङ्ग
शीतलिकाcooling offering (e.g., fan/cool water)
शीतलिका:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootśītalikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासाङ्ग
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana (Manner)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (again)
पूजा-आदिworship and the rest
पूजा-आदि:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootpūjā (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रातिपदिक; तत्पुरुष (पूजा च आदयः च = worship etc.); समासाङ्ग
निवेद्यhaving offered
निवेद्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootni + vid (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव (having offered/presented)
यथा-शक्त्याas per one’s capacity
यथा-शक्त्या:
Adhikarana (Manner)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + śakti (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव; तृतीया-एकवचन-प्रयोग (instrumental sense); अर्थः—शक्त्यानुसारम् (according to ability)
स्तुत्वाhaving praised
स्तुत्वा:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootstu (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); अव्ययभाव (having praised)
सुकृतम्good deed/merit
सुकृतम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootsukṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
दुष्कृतम्bad deed/demerit
दुष्कृतम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootduṣkṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (or)
क्षमस्वforgive
क्षमस्व:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootkṣam (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उक्त्यर्थक (quotative particle)
प्रोच्यhaving said
प्रोच्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootpra + vac (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); ‘प्रोच्य’ = having said/uttered
विसर्जयेत्should dismiss/let go
विसर्जयेत्:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootvi + sṛj (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Time)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक
भूयःagain; further
भूयः:
Adhikarana (Manner)
TypeIndeclinable
Rootbhūyas (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक (again/further)
नमस्यhaving bowed
नमस्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootnam (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) रूपेण प्रयोगः; ‘नमस्य’ = नमस्कृत्य/नत्वा (having bowed)
हेम-वस्त्र-उपवीत-आलंकारान्gold, garments, sacred thread, and ornaments
हेम-वस्त्र-उपवीत-आलंकारान्:
Karma (Object)
TypeNoun
Roothema (प्रातिपदिक) + vastra (प्रातिपदिक) + upavīta (प्रातिपदिक) + alaṃkāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; द्वन्द्व-समास (हेम च वस्त्रं च उपवीतं च आलंकाराश्च)
ब्राह्मणायto a brāhmaṇa
ब्राह्मणाय:
Sampradana (Recipient)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
निवेद्यhaving offered
निवेद्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootni + vid (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); having offered
निर्माल्यम्withered offerings/remnants (nirmālya)
निर्माल्यम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootnirmālya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
संहृत्यhaving collected
संहृत्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootsam + hṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); ‘having gathered/collected’
अम्भसिin water
अम्भसि:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootambhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
निक्षिपेत्should place/throw
निक्षिपेत्:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootni + kṣip (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: After ārati’s circling flame, the devotee bows, recites a forgiveness plea, offers dakṣiṇā to a brāhmaṇa, then gathers garlands and flowers (nirmālya) and places them reverently into water.

Characters & Entities
S
Sūrya (implied by ritual context)
B
Brāhmaṇa

FAQs

Ritual worship should end with humility—seeking forgiveness for errors—and with dāna (charity) to sanctify the rite.

No single tīrtha is named in this verse; it gives general dharmic procedure for concluding worship (especially Sūrya-oriented rites in this adhyāya).

Offer concluding upacāras (water, lamp, ārati, cooling offerings), perform kṣamāprārthanā, do visarjana, give gifts to a brāhmaṇa, and immerse nirmālya in water.

←Previous Verse
Next Verse→