Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

इत्युक्तोऽहं लोकनाथं प्रांजलिः प्रास्तुवं वचः । यदि तुष्टो भवान्मह्यं यदि देयो वरो मम

Transliteration

ityukto'haṃ lokanāthaṃ prāṃjaliḥ prāstuvaṃ vacaḥ | yadi tuṣṭo bhavānmahyaṃ yadi deyo varo mama

Translation

یوں خطاب سن کر میں ہاتھ جوڑ کر لوک ناتھ کی ستوتی کرنے لگا اور عرض کیا: “اگر آپ مجھ سے خوش ہیں، اگر میرے لیے ور عطا ہونا ہے…”

Word by Word

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्ध (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण-चिह्न (quotative)

• उक्तः: having been spoken to
• उक्तः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘addressed/said to’

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• लोकनाथम्: the Lord of the worlds
• लोकनाथम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘लोकानां नाथः’

• प्राञ्जलिः: with folded hands
• प्राञ्जलिः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• प्रास्तुवम्: I praised
• प्रास्तुवम्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: प्र

• वचः: speech, words
• वचः: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• यदि: if
• यदि: वाक्य-सम्बन्ध (Condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्त-सम्बन्धी (conditional particle)

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त

• भवान्: you (honorific)
• भवान्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थक-सर्वनाम

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: सम्प्रदान (Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; सर्वनाम

• यदि: if
• यदि: वाक्य-सम्बन्ध (Condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्त-सम्बन्धी

• देयः: to be given
• देयः: विधेय-विशेषण (Predicate qualifier)
• Type: Adjective
• Root: देय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तव्यत्/यत्-अर्थक कृदन्त ‘to be given’ (predicate adjective)

• वरः: a boon
• वरः: कर्ता/विधेय (Subject of clause)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narrator (devotee/sage) speaking to the deity

Skanda Dialogue

Listener: Lokanātha Ravi (the deity)

Visual Art Cues

Scene: The seer, still in añjali, begins his formal boon-request, speaking with reverent restraint before the Lord of worlds; the deity listens, radiant and composed.

Characters & Entities

• Lokanātha (Lord of the worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility (prāñjali) and praise (stuti) are the proper dharmic posture when approaching the divine for a boon.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding verses connect the episode to Kāmarūpa, highlighting the sanctity of worship performed there.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; it models the etiquette of prayer—praise, folded hands, and respectful petition.