Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 145

Devanagari script

खंडनं पेषणं मार्ष्टिं जलसंशोधनं तथा । रंधनं भोजनं स्वाप उत्थानं गमनं क्षुतम्

Transliteration

khaṃḍanaṃ peṣaṇaṃ mārṣṭiṃ jalasaṃśodhanaṃ tathā | raṃdhanaṃ bhojanaṃ svāpa utthānaṃ gamanaṃ kṣutam

Translation

کاٹنا، پیسنا، جھاڑو دینا، اور پانی کو چھان کر پاک کرنا؛ پکانا، کھانا، سونا، اٹھنا، چلنا، اور بھوک کا اٹھنا—یہ روزمرہ کے کام ماہیشور ضبط میں احتیاط سے منضبط رکھنے چاہییں۔

Word by Word

• खण्डनम्: cutting/breaking
• खण्डनम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खण्डन (प्रातिपदिक; √खण्ड्-णिच् भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (सूच्यर्थे सूची)

• पेषणम्: grinding
• पेषणम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पेषण (प्रातिपदिक; √पिष्-णिच् भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मार्ष्टिम्: wiping/cleaning
• मार्ष्टिम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मार्ष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जलसंशोधनम्: purifying water
• जलसंशोधनम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + संशोधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (जलस्य संशोधनम्)

• तथा: and likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), समुच्चयार्थे ‘also/likewise’

• रंधनम्: cooking
• रंधनम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रन्ध् (धातु) → रन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भोजनम्: eating/meal
• भोजनम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक; √भुज्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• स्वापः: sleep
• स्वापः: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वाप (प्रातिपदिक; √स्वप्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उत्थानम्: rising/getting up
• उत्थानम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्-स्था (धातु) → उत्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• गमनम्: going
• गमनम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गम् (धातु) → गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• क्षुतम्: sneezing
• क्षुतम्: Karman (Listed act/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षुत (प्रातिपदिक; √क्षु/क्षिव् ‘to sneeze’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Skanda Dialogue

Listener: Vrata-observer / king (contextual addressee)

Visual Art Cues

Scene: A Śaiva vrata-observer in a simple dwelling: carefully strains water through cloth, sweeps gently, cooks modestly, eats measured portions, rests briefly, rises at dawn, walks mindfully; tools are clean and movements restrained.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual life is upheld by mindful regulation of ordinary actions, not only by formal ritual.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse lists regulated activities for a devotee’s disciplined routine.

What ritualistic prescription is mentioned?

It highlights purity-related acts (like water purification) and the careful governance of daily necessities during observance.