Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 120

Devanagari script

स्वयंभुबाणरत्नोत्थदातुपाषाणलोहजम् । लिंगं क्रमेण फलदमंत्यात्पूर्वं दशोत्तरम्

Transliteration

svayaṃbhubāṇaratnotthadātupāṣāṇalohajam | liṃgaṃ krameṇa phaladamaṃtyātpūrvaṃ daśottaram

Translation

لِنگ—خواہ سویمبھو ہو، تیر سے بنایا گیا ہو، جواہر سے پیدا ہوا ہو، یا معدنیات، پتھر یا دھات سے بنا ہو—اپنے اپنے مرتبے کے مطابق پھل دیتا ہے؛ اور پہلے والے بعد والوں سے دس گنا زیادہ پھل دینے والے کہے گئے ہیں۔

Word by Word

• स्वयंभुबाणरत्नोत्थदातुपाषाणलोहजम्: made of self-manifest arrow-gem, mineral, stone and metal (materials)
• स्वयंभुबाणरत्नोत्थदातुपाषाणलोहजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वयंभु-बाण-रत्न-उत्थ-धातु-पाषाण-लोह-ज (प्रातिपदिक; घटकाः: स्वयंभु + बाण + रत्न + उत्थ + धातु + पाषाण + लोह + ज)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्); बहुपद-तत्पुरुषसमासः (…जम् = ‘…से उत्पन्नम्/निर्मितम्’)

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्रमेण: in order/gradually
• क्रमेण: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति-रूपेण क्रियाविशेषण (instrumental used adverbially)

• फलदम्: fruit-giving
• फलदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: फलद (प्रातिपदिक; फल + द)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्); उपपद-तत्पुरुषः (फलम् ददाति)

• अन्त्यात्: from the last (one)
• अन्त्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: अन्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; ‘अन्त्यात्’ = अन्त्यतः/अन्त्याद् (from the last)

• पूर्वम्: before/earlier
• पूर्वम्: Kala/Prakara (Order)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (adverbial accusative)

• दशोत्तरम्: ten-plus (elevenfold)/exceeding ten
• दशोत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दशोत्तर (प्रातिपदिक; दश + उत्तर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्/फलम्); तत्पुरुषः (दश अधिकम् = elevenfold/ten-plus)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Liṅga-bheda (general)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau showing six liṅgas in sequence: natural rock svayambhu, smooth bāṇa-liṅga, jewel-born radiant liṅga, mineral-ore liṅga, stone-carved liṅga, metal-cast liṅga; a sage/priest points to the order with a palm-leaf text.

Characters & Entities

• Śiva
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All forms of Śiva-liṅga worship are fruitful, yet the Purāṇa ranks certain forms as yielding greater merit when approached in proper order and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A liṅga-kṣetra context within Kaumārikākhaṇḍa is implied; the verse focuses on liṅga-types rather than naming a single city-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

A doctrinal rule of “gradation of fruits” for different liṅga forms—guiding selection and reverence in liṅga-pūjā.