Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 117

Devanagari script

कालमार्गादहं यस्मान्मोचितोऽहं महेश्वर । महाकालमिति ख्यातं लिंगं तस्माद्भवत्विदम्

Transliteration

kālamārgādahaṃ yasmānmocito'haṃ maheśvara | mahākālamiti khyātaṃ liṃgaṃ tasmādbhavatvidam

Translation

اے مہیشور! چونکہ میں کال (موت) کے راستے سے رہائی پا گیا ہوں، اس لیے یہ لِنگ ‘مہاکال’ کے نام سے مشہور ہو۔

Word by Word

• कालमार्गात्: from the path of Time/Death
• कालमार्गात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कालमार्ग (प्रातिपदिक; काल + मार्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य मार्गः)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• यस्मात्: from which/wherefrom
• यस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• मोचितः: released/freed
• मोचितः: Karma (Patient/कर्म)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) → मोचित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘मुक्तः/विमोचितः’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति/अन्वयबल)

• महेश्वर: O Maheshvara (Great Lord)
• महेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)

• महाकालम्: Mahākāla
• महाकालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महाकाल (प्रातिपदिक; महा + काल)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मधारयः (महान् कालः)

• इति: thus/as
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• ख्यातम्: known/called
• ख्यातम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• लिङ्गम्: the liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; तस्मादिति हेत्वर्थे

• भवतु: let it be
• भवतु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Kālabhīti

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāla-liṅga (Dhārā context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee, freed from the dark ‘road of Time,’ offers a vow before Śaṅkara; the liṅga is consecrated by name ‘Mahākāla,’ with Kāla’s noose broken and a radiant aura around the liṅga.

Characters & Entities

• Kālabhīti
• Śiva
• Maheśvara
• Mahākāla
• Liṅga
• Kāla (Time/Death)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva, as Mahākāla, transcends Time and death; devotion to him grants release from fear and mortality’s bondage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Mahākāla-named liṅga is being established and glorified; the verse provides an etymological/legendary basis for its fame.

What ritualistic prescription is mentioned?

It primarily institutes the sacred name “Mahākāla” for the liṅga, indicating it as a worship-worthy, fear-dispelling shrine.