Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

मासेन च मनुष्याणामहोरात्रं च पैतृकम् । कृष्णपक्षस्त्वहः प्रोक्तः शुक्लपक्षश्च शर्वरी

Transliteration

māsena ca manuṣyāṇāmahorātraṃ ca paitṛkam | kṛṣṇapakṣastvahaḥ proktaḥ śuklapakṣaśca śarvarī

Translation

انسانوں کا ایک مہینہ پِتروں کے لیے ایک اَہوراتر (دن رات) کے برابر ہے۔ کِرشن پکش اُن کا دن کہا گیا ہے اور شُکل پکش اُن کی رات۔

Word by Word

• मासेन: by (a) month
• मासेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• मनुष्याणाम्: of humans
• मनुष्याणाम्: Shashthi-Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• अहोरात्रम्: a day-and-night (nycthemeron)
• अहोरात्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (day and night as a unit)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• पैतृकम्: ancestral (of the Pitṛs)
• पैतृकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पैतृक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पितृसम्बन्धि’ (pertaining to the Pitṛs)

• कृष्ण-पक्षः: the dark fortnight
• कृष्ण-पक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (dark fortnight)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषणार्थक-अव्यय (particle: indeed)

• अहः: day
• अहः: Karta (Predicate noun/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• प्रोक्तः: is declared
• प्रोक्तः: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अस्ति इति अध्याहृतम्)

• शुक्ल-पक्षः: the bright fortnight
• शुक्ल-पक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (bright fortnight)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• शर्वरी: night
• शर्वरी: Karta (Predicate noun/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शर्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvara-khaṇḍa narrative convention)

Visual Art Cues

Scene: A riverside ghāṭa at dusk: a householder offers tarpaṇa with water in cupped hands; above, a subtle overlay shows Pitṛs experiencing kṛṣṇa-pakṣa as ‘day’ and śukla-pakṣa as ‘night’ with moon waxing/waning.

Characters & Entities

• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human time is not absolute; Dharma includes honoring the Pitṛs by understanding their distinct cosmic rhythm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it teaches a cosmological framework often used to support śrāddha and pitṛ-tarpaṇa observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here, but the mapping underlies pitṛ-related rites (śrāddha/tarpaṇa) timed by pakṣa and lunar month.