Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

यस्यैतत्सकलं विश्वं मूर्धाग्रे सर्षपायते । इत्यनंतप्रभावात्स ह्यनंत इति कीर्त्यते

Transliteration

yasyaitatsakalaṃ viśvaṃ mūrdhāgre sarṣapāyate | ityanaṃtaprabhāvātsa hyanaṃta iti kīrtyate

Translation

جس کے لیے یہ سارا جہان اُس کے سر کی نوک پر رائی کے دانے کی مانند دکھائی دے—اُسی بے کنار اقتدار کے سبب وہ ‘اننت’ کے نام سے مشہور ہے۔

Word by Word

• यस्य: whose
• यस्य: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (relative)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• सकलम्: entire
• सकलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• विश्वम्: universe
• विश्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• मूर्धाग्रे: on the tip of the head
• मूर्धाग्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण; षष्ठी-तत्पुरुषः (मूर्ध्नः अग्रे)

• सर्षपायते: appears as small as a mustard seed
• सर्षपायते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सर्षप (प्रातिपदिक) + √अय्/अयते (धातु; नामधातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; नामधातु-प्रयोगः ‘becomes like a mustard-seed’

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/इत्यर्थक)

• अनन्तप्रभावात्: because of (his) infinite power
• अनन्तप्रभावात्: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वपादान; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनन्तस्य प्रभावः)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Emphasis/Reason (निश्चय/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; कारण/निश्चयार्थक)

• अनन्तः: Ananta
• अनन्तः: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम

• इति: as
• इति: Quotation marker (इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (नामनिर्देश)

• कीर्त्यते: is called/celebrated
• कीर्त्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: लट् (Present), कर्मणि (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ananta (Śeṣa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ananta as a colossal serpent with countless hoods; atop his head-tip the entire universe appears as a tiny mustard seed; stars and worlds shimmer like dust motes around him.

Characters & Entities

• Ananta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos is upheld by powers beyond ordinary measure; contemplating Ananta fosters humility and reverence for divine order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse praises a cosmic being (Ananta) rather than a pilgrimage place.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is descriptive praise (stuti-like cosmology).