Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

तस्माद्य इच्छेदेतेभ्यो विमोक्षं बुद्धिमान्नरः । श्रुतिमार्गेण तेनार्च्यौ देवौ हरिहरावुभौ

Transliteration

tasmādya icchedetebhyo vimokṣaṃ buddhimānnaraḥ | śrutimārgeṇa tenārcyau devau hariharāvubhau

Translation

پس جو دانا انسان اِن (دوزخی انجاموں) سے نجات اور موکش چاہے، وہ شروتی کے بتائے ہوئے مارگ کے مطابق دونوں دیوتاؤں—ہری اور ہر (ہری ہَر)—کی عقیدت سے پوجا کرے۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/सम्बन्धसूचक), अपादानार्थे ‘तस्मात्’ = ‘therefore/from that’

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• इच्छेत्: should desire
• इच्छेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• एतेभ्यः: from these
• एतेभ्यः: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), बहुवचन; अपादान

• विमोक्षम्: liberation
• विमोक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• बुद्धिमान्: wise
• बुद्धिमान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• श्रुतिमार्गेण: by the path of the Veda/tradition
• श्रुतिमार्गेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक) + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्रुतेः मार्गः)

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/सहायक

• अर्च्यौ: worthy to be worshipped
• अर्च्यौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्च्य (प्रातिपदिक; √अर्च् धातोः क्तव्य/ण्यत्-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विधेय-विशेषण (to be worshipped)

• देवौ: the two gods
• देवौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन

• हरिहरौ: Hari and Hara (Viṣṇu and Śiva)
• हरिहरौ: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः

• उभौ: both
• उभौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषण

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A wise devotee stands between Śiva and Viṣṇu, offering flowers and lamp in balanced devotion; a faint vision of hells recedes behind, replaced by serene light of Śruti (Vedic fire/chant).

Characters & Entities

• Hari
• Hara
• Śruti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation is supported by śāstra/śruti-aligned devotion, honoring both Hari (Viṣṇu) and Hara (Śiva) without sectarian denial.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular site is named; the verse gives a universal prescription for worship in accordance with Śruti.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (arcana/pūjā) of both Hari and Hara, explicitly to be done following the Śruti-mārga (Vedic injunctions).