Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 146

Devanagari script

एकविंशतिसहस्रो लाडदेशः प्रकीर्तितः । अतिसिंधुश्च ग्रामाणां दशसहस्र उच्यते । तथा चाश्वमुखं पार्थ दशसाहस्रमुच्यते

Transliteration

ekaviṃśatisahasro lāḍadeśaḥ prakīrtitaḥ | atisiṃdhuśca grāmāṇāṃ daśasahasra ucyate | tathā cāśvamukhaṃ pārtha daśasāhasramucyate

Translation

لاڑ دیس اکیس ہزار گاؤں والا مشہور ہے۔ اور اَتی سِندھو دس ہزار گاؤں کا کہا جاتا ہے۔ اسی طرح، اے پارتھ، اَشو مُکھ بھی دس ہزار (گاؤں) کہا گیا ہے۔

Word by Word

• एकविंशतिसहस्रः: twenty-one thousand (in number)
• एकविंशतिसहस्रः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक-विंशति-सहस्र (प्रातिपदिक; समास: एक + विंशति + सहस्र)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण — 'having 21,000'

• लाडदेशः: the Lāḍa country
• लाडदेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लाड-देश (प्रातिपदिक; समास: लाड + देश)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; नाम (region-name)

• प्रकीर्तितः: is proclaimed/declared
• प्रकीर्तितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)

• अतिसिंधुः: Atisindhu (region)
• अतिसिंधुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अति-सिन्धु (प्रातिपदिक; समास: अति + सिन्धु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (place-name)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• ग्रामाणाम्: of villages
• ग्रामाणाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive) — 'of villages'

• दशसहस्रम्: ten thousand
• दशसहस्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दश-सहस्र (प्रातिपदिक; समास: दश + सहस्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्या — 'ten thousand'

• उच्यते: is said
• उच्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्, कर्मणि (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/so)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अश्वमुखम्: Aśvamukha (region/place)
• अश्वमुखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्व-मुख (प्रातिपदिक; समास: अश्व + मुख)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (place-name)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन

• दशसाहस्रम्: ten thousand
• दशसाहस्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दश-साहस्र (प्रातिपदिक; समास: दश + साहस्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्या — 'ten thousand'

• उच्यते: is said
• उच्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्, कर्मणि (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lāḍadeśa; Ati-Sindhu; Aśvamukha (regional frames)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (explicit)

Visual Art Cues

Scene: Skanda (or a sage) points to a scroll showing three labeled regions—Lāḍa, Ati-Sindhu, Aśvamukha—each filled with village icons; Arjuna listens attentively, hand on bow, in a teaching pavilion.

Characters & Entities

• Lāḍadeśa
• Ati-Sindhu
• Aśvamukha
• Pārtha
• grāma (villages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa portrays the breadth of Bhārata as an ordered, meaningful sacred space—enumeration becomes a way of honoring the land under dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified; multiple regions are listed as part of a geographic māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse provides regional counts and names.