Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

द्वितीयोऽक्षस्तथा सव्ये चक्रं तन्मानसे स्थितम् । हयाश्च सप्त च्छांदांसि तेषां नामानि मे श्रृणु

Transliteration

dvitīyo'kṣastathā savye cakraṃ tanmānase sthitam | hayāśca sapta cchāṃdāṃsi teṣāṃ nāmāni me śrṛṇu

Translation

دوسرا محور اسی طرح بائیں جانب ہے؛ اسی طرف پہیہ قائم ہے۔ اور سات گھوڑے ہیں—ویدک چھندوں کے نام پر۔ مجھ سے ان کے نام سنو۔

Word by Word

• द्वितीयः: second
• द्वितीयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अक्षः: axle
• अक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तथा: thus; likewise
• तथा: Sambandha/Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• सव्ये: on the left side
• सव्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; देशवाचक (locative)

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासपूर्वपदत्वेन ‘तद्-’

• मानसे: in the mind; mentally
• मानसे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• स्थितम्: placed; situated
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण

• हयाः: horses
• हयाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha/Avyaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (प्रातिपदिक/संख्या)
• Form: संख्यावाचक; (अव्ययवत्) विशेषणरूपेण

• छन्दांसि: meters (Vedic metres)
• छन्दांसि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छन्दस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), बहुवचन

• नामानि: names
• नामानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन

• मे: to me / of me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), एकवचन; एनक्लिटिक रूप

• शृणु: hear; listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Nārada (continuing)

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava

Visual Art Cues

Scene: Sūrya’s chariot with seven horses emerging as personified metres—each horse subtly marked with a manuscript/metrical motif; Skanda instructs a Pāṇḍava seated respectfully.

Characters & Entities

• Seven horses of the Sun
• Chandas (Vedic metres)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Sun’s course is linked with Vedic chandas, presenting the cosmos as harmonized with sacred sound and revelation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this verse connects cosmology with Vedic metres rather than a pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces a forthcoming listing of names associated with Vedic chandas.