Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 15

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं स कालेनाल्पेन गच्छति । कुलालचक्रमध्यस्थो यता मंदं प्रसर्पति

tasmātprakṛṣṭāṃ bhūmiṃ sa kālenālpena gacchati | kulālacakramadhyastho yatā maṃdaṃ prasarpati

اسی لیے وہ کم وقت میں زیادہ زمین طے کر لیتا ہے۔ جیسے کمہار کے چاک کے بیرونی حصے پر کھڑا شخص تیزی سے گھومتا ہے، ویسے ہی اس مرحلے میں وہ تیز رفتاری سے آگے بڑھتا ہے۔

तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभूतः पञ्चमी-एकवचनरूपम्; हेत्वर्थे (therefore/from that reason)
प्रकृष्टाम्excellent/advanced
प्रकृष्टाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकृष्ट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (भूमिम्)
भूमिम्ground/earth (distance)
भूमिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
सःhe/it
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
कालेनby/within time
कालेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/परिमाणवाचक (by/within time)
अल्पेनsmall/short
अल्पेन:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् (कालेन)
गच्छतिgoes/reaches
गच्छति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
कुलालचक्रमध्यस्थःstanding at the middle of a potter’s wheel
कुलालचक्रमध्यस्थः:
Karta (Subject-appositive/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुलाल-चक्र-मध्य-स्थ (प्रातिपदिक; कुलाल + चक्र + मध्य + स्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कुलालस्य चक्रम्; तस्य मध्यः; तत्र स्थितः)
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक/तुलनार्थक (as/just as)
मन्दम्slowly
मन्दम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-प्रथमा/द्वितीया प्रयोगः (slowly)
प्रसर्पतिcreeps/moves along
प्रसर्पति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृप् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Lomaharṣaṇa Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)

Listener: Phālguna (Arjuna)

Scene: Split-scene: a potter spinning a wheel, with a figure at the rim moving swiftly; above, the Sun’s chariot tracing a fast arc—visual parallel between craft and cosmos.

S
Sūrya
K
Kulālacakra (potter’s wheel)

FAQs

Perceived speed differs by position and phase; one should measure life wisely, knowing time’s movement is not experienced uniformly.

No tīrtha is referenced; the verse uses an everyday craft image to explain cosmic motion.

None.