Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 53

Devanagari script

श्रृंगवज्जलधेरंतः कुरुखंडमिति स्मृतम् । श्रृंगवच्छ्वेतमध्ये च खण्डं प्रोक्तं हिरण्मयम्

Transliteration

śrṛṃgavajjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam | śrṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam

Translation

شِرِنگَوَت کے پاس سمندر کے اندر واقع حصہ کُرو کھنڈ کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔ اور شِرِنگَوَت اور شویت کے درمیان وسط میں ہِرنمَی نامی کھنڈ بیان کیا گیا ہے۔

Word by Word

• शृङ्गवत्: of Śṛṅgavat
• शृङ्गवत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शृङ्गवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (नाम), षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of Śṛṅgavat)

• जलधेः: of the ocean
• जलधेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जलधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of the ocean)

• अन्तः: within
• अन्तः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर्/अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक), अर्थे: 'अन्तरे/भीतर' (within)

• कुरुखण्डम्: Kuru-khaṇḍa
• कुरुखण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुरु-खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (a region/section)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/समाप्त्यर्थक)

• स्मृतम्: is known as
• स्मृतम्: Kriya (Predicative/क्रियासमाना)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'is known/remembered'

• शृङ्गवत्: of Śṛṅgavat
• शृङ्गवत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शृङ्गवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (नाम), षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of Śṛṅgavat)

• श्वेतमध्ये: in the white middle (region)
• श्वेतमध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्वेत-मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (in the white middle/central white region)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक conjunction)

• खण्डम्: a section/region
• खण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (section/region)

• प्रोक्तम्: is said to be
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicative/क्रियासमाना)
• Type: Verb
• Root: प्र + √वच् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'is said/proclaimed'

• हिरण्मयम्: golden
• हिरण्मयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (made of gold)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced: Māheśvara Khaṇḍa narration to sages)

Visual Art Cues

Scene: Two prominent mountain ranges: Śṛṅgavat near the ocean with the label Kuru-khaṇḍa; between Śṛṅgavat and the white Śveta range lies a radiant golden tract labeled Hiraṇmaya.

Characters & Entities

• Śṛṅgavat
• Śveta
• Kuru-khaṇḍa
• Hiraṇmaya
• Ocean (Jaladhi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

By mapping the world through sacred names, the Purāṇas turn geography into contemplative knowledge that supports dharma and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse names cosmic divisions (Kuru-khaṇḍa, Hiraṇmaya) and mountain markers (Śṛṅgavat, Śveta), not a localized tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.