Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कथं विश्वमिदं जातं कर्मजातिप्रकल्पितम् । कथं वा भारतं खंडं शुश्रूषेय सदा मम

Transliteration

kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprakalpitam | kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeya sadā mama

Translation

یہ سارا عالم کیسے پیدا ہوا—کرم اور پیدائش کی گوناگوں قسموں کے مطابق یہ منظم جہان کیسے ترتیب پایا؟ اور ‘بھارت کھنڈ’ نامی خطے کی میں ہمیشہ کس طرح خدمت اور تعظیم کروں؟

Word by Word

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक (how?)

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (विश्वम् इत्यस्य विशेषणवत्)

• जातम्: arose/came into being
• जातम्: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (has arisen/been born)

• कर्म-जाति-प्रकल्पितम्: arranged according to actions and classes
• कर्म-जाति-प्रकल्पितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक) + प्रकल्पित (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कर्मजात्या प्रकल्पितम्/कर्मजाति-निमित्तं प्रकल्पितम्)

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक (how?)

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्प/अन्यथा (or/indeed)

• भारत-खण्डम्: the Bhārata region/section
• भारत-खण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भारतस्य खण्डम्)

• शुश्रूषेय: may I listen attentively (to)
• शुश्रूषेय: Kriya (Desiderative action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् (शुश्रूष्-धात्वर्थे: to listen/serve attentively)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (always)

• मम: for me/of me
• मम: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

Speaker

Dhanaṃjaya (Arjuna)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhārata-khaṇḍa (as karma-bhūmi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śrī Nārada

Visual Art Cues

Scene: Arjuna asks two profound questions: the origin of the universe ordered by karma and births, and why Bhārata-khaṇḍa deserves continual service; the scene blends philosophical inquiry with a subtle vision of cosmic order behind the hermitage.

Characters & Entities

• Bhārata-khaṇḍa
• Karma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse links cosmology with ethics: the world’s order is intelligible through karma, and Bhārata-khaṇḍa is to be approached with reverent service rooted in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified; the verse elevates Bhārata-khaṇḍa broadly as a sacred civilizational landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the emphasis is on śuśrūṣā—ongoing reverent service/attentiveness.