Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

अत्र सिद्धिं प्रयास्यंति कोटिशः पुरुषाः सुराः । विद्याधरत्वं देवत्वं गंधर्वत्वं च नागता

Transliteration

atra siddhiṃ prayāsyaṃti koṭiśaḥ puruṣāḥ surāḥ | vidyādharatvaṃ devatvaṃ gaṃdharvatvaṃ ca nāgatā

Translation

یہاں کروڑوں ہستیاں—انسان اور دیوتا بھی—سِدّھی کے لیے کوشش کرتے اور اسے پا لیتے ہیں۔ یہاں وِدیادھر ہونے کی حالت، دیوتا پن، گندھرو پن اور ناگ-سَبھاؤ بھی حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• सिद्धिम्: success / attainment
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• प्रयास्यन्ति: will attain / will go to
• प्रयास्यन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु) उपसर्गः प्र-
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• कोटिशः: in crores
• कोटिशः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कोटि (प्रातिपदिक) + शस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: अव्यय; शस्-प्रत्ययान्त (in crores, by crores)

• पुरुषाः: men / persons
• पुरुषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

• सुराः: gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पुरुषाः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण

• विद्याधरत्वम्: the state of being a Vidyādhara
• विद्याधरत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्याधर (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; त्व-प्रत्ययान्त भाववाचक

• देवत्वम्: godhood
• देवत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक

• गन्धर्वत्वम्: Gandharva-hood
• गन्धर्वत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• नागताः: having attained / having come (to be)
• नागताः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) उपसर्गः आ-; कृदन्त-प्रातिपदिक: आगत
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि प्रयोग (having attained/come)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), by Māheśvarakhaṇḍa contextual attribution

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vighnakṣetra (Siddhāmbikā-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A crowded sacred field with ascetics and pilgrims; above them appear Vidyādharas in the sky, Gandharvas with instruments, Nāgas as luminous serpentine guardians—suggesting the kṣetra’s multi-realm accessibility.

Characters & Entities

• Sura (Devas)
• Vidyādhara
• Gandharva
• Nāga
• Siddhi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supremely charged sacred site can elevate beings into higher modes of existence; tīrtha-sevā is portrayed as a path to extraordinary attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Siddhakūpa/Siddheśa region, depicted as a mass-attractor for siddhi-seekers among humans and devas.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a single rite is specified here; the emphasis is on pilgrimage and sustained striving for siddhi at the site.