Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

तानसौ पालयेत्तुष्टः पिता लोकानिव स्वकान् । सिद्धिकृतो देवास्तत्र सिद्धिविनायकम्

Transliteration

tānasau pālayettuṣṭaḥ pitā lokāniva svakān | siddhikṛto devāstatra siddhivināyakam

Translation

وہ ان لوگوں کی خوش ہو کر حفاظت کرے گا، جیسے باپ اپنے بچوں کی کرتا ہے۔ وہاں کامیابی عطا کرنے والے دیوتاؤں نے سِدّھی وِنایک کو بھی قائم کیا۔

Word by Word

• तान्: them
• तान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• असौ: that one (he)
• असौ: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; दूरवाचक-सर्वनाम

• पालयेत्: should protect
• पालयेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पाल् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: कर्ता-विशेषण (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) → तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृवाचक-विशेषण (pleased)

• पिता: a father
• पिता: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; उपमान-प्रयोगे (as a father)

• लोकान्: people/worlds
• लोकान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (comparative particle: like)

• स्वकान्: his own
• स्वकान्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण (own)

• सिद्धिकृतः: maker/bestower of success
• सिद्धिकृतः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘सिद्धिं करोति’ इति (bestower/producer of success)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• सिद्धिविनायकम्: Siddhi-vināyaka
• सिद्धिविनायकम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक) + विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheyā-kṣetra (Siddhivināyaka-sthāpana)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Siddhivināyaka is installed with devas performing āratī; the deity sits with modaka bowl, trunk curved, bestowing boons; nearby, devotees are sheltered under a paternal protective aura.

Characters & Entities

• Siddhivināyaka (Gaṇeśa)
• Devas
• Kṣetrapāla-protector (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sacred site’s guardian responds to sincere worship with parental protection, and Gaṇeśa (Siddhivināyaka) is central for assured accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Siddheyā-kṣetra, marked by the presence of Siddhivināyaka.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit prescription: worship linked to kāryārambha leads to protection; the text also highlights the installation/importance of Siddhivināyaka at the site.