Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

धर्मयुक्तो भवेद्राजा परचक्रैर्न पीड्यते । गृतेन स्नापयेन्मां च अर्कक्रांतौ नरोऽत्र यः

Transliteration

dharmayukto bhavedrājā paracakrairna pīḍyate | gṛtena snāpayenmāṃ ca arkakrāṃtau naro'tra yaḥ

Translation

جو بادشاہ دھرم کے مطابق قائم ہو جائے وہ دشمن لشکروں کے چکر سے ستایا نہیں جاتا۔ اور جو شخص یہاں سورج کی سنکرانتی کے وقت گھی سے دیوتا کو اسنان کراتا ہے، وہ یہی پھل پاتا ہے۔

Word by Word

• धर्मयुक्तः: endowed with dharma
• धर्मयुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, √युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त-भूतकृत् (क्त), विशेषण—‘धर्मेण युक्तः’ (instrumental-tatpurusha)

• भवेत्: should be / may become
• भवेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजा: king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• परचक्रैः: by enemy armies
• परचक्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘परस्य चक्रम्’ (enemy forces)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (particle of negation)

• पीड्यते: is afflicted / is oppressed
• पीड्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पीड् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

• गृतेन: with ghee
• गृतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• स्नापयेत्: should bathe (someone) / should cause to be bathed
• स्नापयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative)—‘स्नापयति’ = causes to bathe

• माम्: me
• माम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अर्कक्रान्तौ: at the sun’s ingress (saṅkrānti)
• अर्कक्रान्तौ: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + क्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘अर्कस्य क्रान्तिः’ (sun’s ingress/saṅkrānti)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kumāreśvara-tīrtha / Kumāreśa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A coastal shrine of Kumāreśvara at the edge where land meets the sea; a devotee-king offers ghee abhiṣeka as the Sun enters a new sign; attendants hold lamps, conch sounds, and the horizon glows with saṅkrānti light.

Characters & Entities

• rājā (king)
• paracakra (enemy army)
• arka (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual devotion joined with dharma strengthens both spiritual merit and worldly stability, including protection for rulers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘atra’ (“here”) points to Kumāreśvara-tīrtha described in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ghee (gṛta) abhiṣeka—bathing the deity—performed at the Sun’s transition (saṅkrānti/arka-krānti).