Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

कपालेशस्य सांनिध्ये शक्तिच्छिद्रं हि कीर्त्यते । तस्य तुल्यं परं तीर्थं पृथिव्यां नैव विद्यते

Transliteration

kapāleśasya sāṃnidhye śakticchidraṃ hi kīrtyate | tasya tulyaṃ paraṃ tīrthaṃ pṛthivyāṃ naiva vidyate

Translation

‘کپالیشور کی حضوری ہی میں شکتی چھدر نامی تیرتھ مشہور ہے۔ زمین پر اس کے برابر کوئی دوسرا اعلیٰ تیرتھ نہیں ملتا۔’

Word by Word

• कपालेशस्य: of Kapāleśa
• कपालेशस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कपालेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular

• सांनिध्ये: in the proximity/presence
• सांनिध्ये: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सांनिध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular

• शक्ति-च्छिद्रम्: Śakticchidra (the 'cleft of Śakti')
• शक्ति-च्छिद्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (शक्तेः छिद्रम्); Nominative singular

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक (indeed/for)

• कीर्त्यते: is proclaimed
• कीर्त्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कीर्त् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोग (passive): 'is proclaimed/celebrated'

• तस्य: of that (place)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular

• तुल्यम्: equal
• तुल्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (predicate adjective)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (superlative sense: supreme)

• तीर्थम्: pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• पृथिव्याम्: on the earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• एव: at all / indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• विद्यते: is found
• विद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु; 'to be found')
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद: 'exists/is found'

Speaker

Maheśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śakticchidra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: A grand view of Kapāleśvara temple with the adjacent Śakticchidra tīrtha marked by a sacred pool/ghāṭa; a divine radiance links liṅga and water, visually asserting ‘no equal on earth’.

Characters & Entities

• Kapāleśvara
• Śakticchidra
• Pṛthivī (earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proximity to a powerful Śiva-liṅga sanctifies the landscape, creating a uniquely transformative tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śakticchidra tīrtha, specifically stated to be near Kapāleśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is added here; the verse chiefly magnifies the site’s incomparable sanctity.