Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

पातालगंगा यत्रास्तिं सर्वपापहरा शिवा । तत्र स्नात्वा ददौ स्कंदः कृपयाभिपरिप्लुतः

Transliteration

pātālagaṃgā yatrāstiṃ sarvapāpaharā śivā | tatra snātvā dadau skaṃdaḥ kṛpayābhipariplutaḥ

Translation

جہاں پاک پاتال گنگا بہتی ہے—جو خود شیوا ہے، سب گناہوں کو ہرانے والی—وہاں اسکند نے اشنان کیا؛ اور کرپا سے لبریز ہو کر اُس نے مقدس دان دیے۔

Word by Word

• पाताल-गङ्गा: Pātāla-Gaṅgā (the netherworld Ganges)
• पाताल-गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक) + गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (nominative) एकवचनम्; समासः: तत्पुरुषः (पाताले गङ्गा = the subterranean Ganges)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्धबोधकः (relative adverb)

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः; परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; धातुः: √अस् (to be)

• सर्व-पाप-हरा: removing all sins
• सर्व-पाप-हरा: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + हर (कृदन्त/प्रातिपदिक from √हृ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (nominative) एकवचनम्; समासः: तत्पुरुषः (सर्वाणि पापानि हरति इति = remover of all sins)

• शिवा: auspicious, holy
• शिवा: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (nominative) एकवचनम् (गङ्गा-विशेषणम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषणम्

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund); धातुः: √स्ना (to bathe)

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (perfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; धातुः: √दा (to give)

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (nominative) एकवचनम्

• कृपया: with compassion
• कृपया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (instrumental) एकवचनम्

• अभि-परि-प्लुतः: overwhelmed (pervaded)
• अभि-परि-प्लुतः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि + परि + प्लु (धातु) + क्त
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (nominative) एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) from √प्लु ‘to float/overflow’; उपसर्गौ: अभि-, परि-; अर्थः: ‘flooded/overwhelmed’ (with compassion)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced, Māheśvarakhaṇḍa narrative mode)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pātāla-Gaṅgā

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A sacred spring/stream labeled Pātāla-Gaṅgā emerges from rock or a hidden cleft; Skanda bathes with reverence, then distributes gifts with compassionate gaze.

Characters & Entities

• Pātāla-Gaṅgā
• Śivā
• Skanda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred bathing at a Śaiva tīrtha purifies sins, and true devotion naturally expresses itself through compassionate giving.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pātāla-Gaṅgā, praised as a sin-destroying sacred stream associated with Śiva/Śivā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at the tīrtha, followed by dāna/offerings as an act of dharma.