Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 125

Devanagari script

अपश्यंस्तारको विष्णुं पुनर्वृषभवा हनम् । आधावत्कुपितो दैत्यो मुष्टिमुद्यम्य वेगतः

Transliteration

apaśyaṃstārako viṣṇuṃ punarvṛṣabhavā hanam | ādhāvatkupito daityo muṣṭimudyamya vegataḥ

Translation

وِشنو کو نہ دیکھ کر تارک دیو پھر بَرشبھ دھوج مہادیو (شیو) پر لپکا؛ غضب میں بھرا ہوا وہ مُکّا اٹھائے تیزی سے جھپٹا۔

Word by Word

• apaśyan: seeing / while seeing
• apaśyan: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √paś (धातु) + śatṛ (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले (Present), परस्मैपदी; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'तारकः' इति कर्तरि विशेषणरूपेण

• tārakaḥ: Tāraka (the demon)
• tārakaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tāraka (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• viṣṇum: Viṣṇu
• viṣṇum: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: viṣṇu (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• punar: again
• punar: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: punar (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• vṛṣabhavāhanam: the one whose vehicle is a bull
• vṛṣabhavāhanam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vṛṣabha (प्रातिपदिक) + vāhana (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: वृषभस्य वाहनम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'विष्णुम्' इत्यस्य विशेषण/उपाधिरूपेण

• ādhāvat: ran towards / charged
• ādhāvat: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ā-√dhāv (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदी

• kupitaḥ: angered
• kupitaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √kup (धातु) + kta (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle used adjectivally); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'दैत्यः' इति विशेषणम्

• daityaḥ: the demon
• daityaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: daitya (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• muṣṭim: fist
• muṣṭim: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: muṣṭi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• udyamya: having raised
• udyamya: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ud-√yam (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive); 'उद्यम्य' = 'उद्यम्य' (having raised)

• vegataḥ: swiftly / with speed
• vegataḥ: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: vega (प्रातिपदिक) + tas (तसिल्-प्रत्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Tāraka, failing to spot Viṣṇu, pivots in fury and rushes straight at Śiva (bull-bannered), fist lifted, speed emphasized; gods and hosts recoil as the charge begins.

Characters & Entities

• Tāraka
• Viṣṇu
• Śiva (Vṛṣabhavāhana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When delusion blinds discernment, anger turns one toward greater ruin; dharma urges self-control even amid conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific sacred site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is martial narration.