Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

अनयोर्हिफलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

Transliteration

anayorhiphalaṃ grāhyaṃ sāratā nātra kācana | ardhadehī ca manujastvasaṃspṛśyaḥ satāṃmataḥ

Translation

ان دونوں سے صرف ظاہری ‘پھل’ ہی لیا جا سکتا ہے؛ یہاں کوئی حقیقی جوہر نہیں۔ اور ‘آدھا بدن’ انسان کو نیک لوگ ‘اَسَنسپِرِشیہ’ یعنی چھونے کے لائق نہیں سمجھتے (رسم و آداب میں اس سے اجتناب کرتے ہیں)۔

Word by Word

• अनयोः: of these two
• अनयोः: Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन (Genitive dual)

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• फलं: fruit/result
• फलं: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ग्राह्यं: to be accepted
• ग्राह्यं: Vidhेय (predicate)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: कृदन्त-णीयत् (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सारता: essence
• सारता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सारता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• काचन: any
• काचन: Visheshana (विशेषण) of सारता
• Type: Adjective
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अर्धदेही: half-bodied person
• अर्धदेही: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक) + देहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Conjunction (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• मनुजः: man
• मनुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक-निपात

• असंस्पृश्यः: untouchable
• असंस्पृश्यः: Vidhेय (predicate)
• Type: Adjective
• Root: अ (निषेध) + संस्पृश्य (प्रातिपदिक; from स्पृश् धातु)
• Form: कृदन्त-यत् (gerundive) with negation, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सताम्: of the good
• सताम्: Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• मतः: considered
• मतः: Vidhेय (predicate)
• Type: Adjective
• Root: मत (प्रातिपदिक; from मन् धातु)
• Form: कृदन्त-क्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Same narrator (duplicate verse as provided) within Sūta’s discourse (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A scribe’s palm-leaf manuscript scene: the same line appears twice, while a teacher points to it, indicating ‘repeat for emphasis’; in the background, a ritual boundary at a tīrtha is shown symbolically.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is evaluated by inner completeness and right conduct, not merely by superficial outcomes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implicit rule of avoidance (asaṃspṛśyatā) concerning the ‘ardhadehī’.