Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

विचरन्मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः । यत्र रेवानदी पुण्या सप्तकल्पस्मरा वरा

Transliteration

vicaranmedinīṃ sarvāṃ prāpto'hamāśramaṃ bhṛgoḥ | yatra revānadī puṇyā saptakalpasmarā varā

Translation

تمام زمین میں گردش کرتے ہوئے میں بھِرگو کے آشرم تک پہنچا؛ جہاں مقدّس رِیوا ندی بہتی ہے—وہ برگزیدہ جو سات یُگوں تک یاد کی جاتی ہے۔

Word by Word

• विचरन्: wandering
• विचरन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि-चर् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Present active participle, Nominative singular, Masculine

• मेदिनीम्: the earth
• मेदिनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मेदिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्; Feminine, Accusative singular

• सर्वाम्: entire
• सर्वाम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; Feminine, Accusative singular (qualifying मेदिनीम्)

• प्राप्तः: having reached
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: भूतकाले कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्गः; Past passive participle used predicatively, Nominative singular, Masculine

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचनम्; Pronoun, Nominative singular

• आश्रमम्: hermitage
• आश्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd), एकवचनम्; Masculine, Accusative singular

• भृगोः: of Bhṛgu
• भृगोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचनम्; Masculine, Genitive singular

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: स्थानवाचक-अव्ययम् (relative adverb); Locative-relative indeclinable

• रेवा: Revā (Narmadā)
• रेवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st), एकवचनम्; Feminine, Nominative singular (as name)

• नदी: river
• नदी: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st), एकवचनम्; Feminine, Nominative singular (apposition to रेवा)

• पुण्या: holy
• पुण्या: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st), एकवचनम्; Feminine, Nominative singular (qualifying रेवा/नदी)

• सप्तकल्पस्मरा: remembered for seven kalpas / famed through seven aeons
• सप्तकल्पस्मरा: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्त (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक) + स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st), एकवचनम्; Feminine, Nominative singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (कल्पानां सप्तानां स्मरा इव/स्मरः) (intended epithet)

• वरा: excellent
• वरा: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (1st), एकवचनम्; Feminine, Nominative singular (qualifying रेवा)

Speaker

Sūta (reporting Nārada’s words/experience)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) near Bhṛgu-āśrama

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Arjuna (Pārtha)

Visual Art Cues

Scene: A lone pilgrim-narrator after roaming the earth arrives at Bhṛgu’s forest hermitage on the banks of the Revā; the river glows as an ancient, remembered presence, with sages, deer, and sacrificial smoke in the background.

Characters & Entities

• Nārada
• Bhṛgu
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tīrthas are anchored in rishi-āśramas and sacred rivers; approaching such places connects a pilgrim to timeless dharma remembered across ages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhṛgu’s āśrama by the Revā (Narmadā) river.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated here; the verse establishes the sacred setting that later supports snāna and tīrtha practices on Revā.