Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 163

Devanagari script

उग्रं तच्च महावेगं देवानीकं दुरासदम् । नर्दमानं गुहऋ प्रेक्ष्य ननाद जलधिर्यथा

Transliteration

ugraṃ tacca mahāvegaṃ devānīkaṃ durāsadam | nardamānaṃ guhaṛ prekṣya nanāda jaladhiryathā

Translation

اس ہولناک، نہایت تیز رفتار اور ناقابلِ رسائی دیوی لشکر کو گرجتا دیکھ کر گُہ نے بھی جواب میں سمندر کی طرح گرج کر نعرہ بلند کیا۔

Word by Word

• उग्रम्: fierce
• उग्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• महावेगम्: of great speed/impetus
• महावेगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा (अव्यय/उपसर्गसदृश) + वेग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (महान् वेगः यस्य)

• देवानीकम्: the army of the gods
• देवानीकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + अनीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानाम् अनीकम्)

• दुरासदम्: hard to approach/assail
• दुरासदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग) + आसद (प्रातिपदिक; आसद् धातोः)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (दुरासद = दुर्गम/दुरुपसर्प)

• नर्दमानम्: roaring
• नर्दमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नर्द् (धातु) → नर्दमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शानच्/मान) आत्मनेपदीय; विशेषण

• गुहः: Guha (Skanda)
• गुहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुह (प्रातिपदिक; स्कन्दस्य नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (IAST ‘guhaṛ’ इति पाठदोषः—गुहः अपेक्षितः)

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र+ईक्ष् (धातु) → प्रेक्ष्य (ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• ननाद: roared
• ननाद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जलधिः: the ocean
• जलधिः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: जलधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जलस्य धिः/निधिः)

• यथा: as; like
• यथा: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (as/like)

Speaker

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narration)

Visual Art Cues

Scene: A dramatic face-off: the devas’ host—fierce, swift, unassailable—roars like thunder; Guha stands firm and roars back like the ocean, waves implied behind him. The scene should convey sound as visible force.

Characters & Entities

• Guha (Skanda)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power is revealed not by noise alone but by steadfast presence—Skanda’s roar signifies fearless dharmic authority.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; this is a martial episode within the Kaumārikākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.