Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

Transliteration

etasminnaṃtare devo vikāsitavilocanaḥ | sasmāra nagarājasya tanayāṃ raktamānasaḥ

Translation

اسی لمحے دیو نے کھلی ہوئی آنکھیں وا کیں؛ اور خواہش سے رنگے ہوئے دل کے ساتھ اس نے کوہ راج کی بیٹی کو یاد کیا۔

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• अन्तरे: in the interval/meanwhile
• अन्तरे: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; कालाधिकरणे प्रयोगः

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• विकासितविलोचनः: with opened/expanded eyes
• विकासितविलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विकासित (कृदन्त-प्रातिपदिक; वि√कस्/वि√काश्) + विलोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• सस्मार: remembered
• सस्मार: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• नगराजस्य: of the king of mountains
• नगराजस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नगराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• तनयाम्: the daughter
• तनयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• रक्तमानसः: with a passionate/attached mind
• रक्तमानसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: The Deva’s eyes bloom open; a subtle flush of longing arises as he remembers the Mountain-King’s daughter.

Characters & Entities

• Śiva (Deva)
• Himālaya (Nagarāja)
• Pārvatī (Gireḥ sutā implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in exalted narratives, the mind’s movement is shown—teaching discernment between divine purpose and fleeting impulse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha is named; the verse points to the Himalayan divine milieu via the ‘Mountain-King’.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative transition (Śiva opens his eyes and remembers Pārvatī).