Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34
Devanagari script
श्रुत्वेति संभ्रमाविष्टो ध्वस्तवीर्यो हिमाचलः । मां तदा प्रत्युवाचेदं साश्रुकण्ठो महागिरिः
Transliteration
śrutveti saṃbhramāviṣṭo dhvastavīryo himācalaḥ | māṃ tadā pratyuvācedaṃ sāśrukaṇṭho mahāgiriḥ
Translation
یہ سن کر ہِماچل اضطراب میں ڈوب گیا؛ اس کی ہمت ٹوٹتی ہوئی دکھائی دی۔ پھر وہ عظیم پہاڑ، آنسوؤں سے بھرا گلا لیے، مجھ سے یوں بولا۔
Word by Word
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; ‘having heard’
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/उक्तिसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative)
संभ्रमाविष्टःovercome with agitation
संभ्रमाविष्टः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंभ्रम (प्रातिपदिक) + आविष्ट (आ + विश् धातु + क्त)
Formतत्पुरुष (सप्तमी/तृतीया-भावार्थ) समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अर्थः—‘संभ्रमेण आविष्टः’ (overcome by agitation)
ध्वस्तवीर्यःwhose strength is shattered
ध्वस्तवीर्यः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्वस्त (ध्वंस् धातु + क्त) + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अर्थः—‘ध्वस्तं वीर्यं यस्य सः’
हिमाचलःHimālaya (snow-mountain)
हिमाचलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक) + अचल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषनाम
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2), एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इदम्this (speech/statement)
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम
साश्रुकण्ठःwith a tear-choked throat
साश्रुकण्ठः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (सह) + अश्रु (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अर्थः—‘अश्रुभिः (आश्रु) कण्ठः यस्य सः’ (choked with tears)
महागिरिःthe great mountain
महागिरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + गिरि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषनाम
Speaker
Narrator (describing Himācala’s reaction)
Skanda Dialogue
Listener: Himācala (Himavat)
Visual Art Cues
Scene: Himācala, the great mountain-king, trembles inwardly; his strength collapses as tears choke his voice while he addresses the narrator.
Characters & Entities
H
HimācalaFAQs
Even the mighty are shaken by destiny; Purāṇas depict emotion to teach detachment and reliance on dharma.
None; this is an emotional turning point in the narrative.
None.