Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

तद्वयं शरणं प्राप्ताः पीडिताः क्षुत्तृषार्दिताः । धर्मरक्षा कराश्चेति संचिंत्य त्रातुमर्हसि

Transliteration

tadvayaṃ śaraṇaṃ prāptāḥ pīḍitāḥ kṣuttṛṣārditāḥ | dharmarakṣā karāśceti saṃciṃtya trātumarhasi

Translation

اسی لیے ہم آپ کی پناہ میں آئے ہیں—ستائے ہوئے، بھوک اور پیاس سے بےتاب۔ آپ دین/دھرم کے محافظ ہیں، یہ سوچ کر آپ کو ہمیں بچانا چاہیے۔

Word by Word

• तत्: therefore/so
• तत्: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयुक्तम् (discourse particle: ‘therefore/so’)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative plural)

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, एकवचनम्, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative singular); ‘प्राप्ताः’ इत्यस्य कर्म

• प्राप्ताः: having reached/come to
• प्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past active sense PPP used adjectivally); पुल्लिङ्गे, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः; ‘वयम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• पीडिताः: afflicted/oppressed
• पीडिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle/क्त); पुल्लिङ्गे, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः

• क्षुत्-तृषा-अर्दिताः: tormented by hunger and thirst
• क्षुत्-तृषा-अर्दिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + तृषा (प्रातिपदिक) + अर्द् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: समासः (द्वन्द्वः) ‘क्षुत् च तृषा च’ इति; ततः ‘(ताभ्याम्) अर्दिताः’ इति; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle/क्त); पुल्लिङ्गे, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः

• धर्म-रक्षा: protection of dharma
• धर्म-रक्षा: Karta (Predicate-noun/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + रक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘धर्मस्य रक्षा’; स्त्रीलिङ्गम्, एकवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः

• कराः: doers/agents (makers)
• कराः: Karta (Predicate-noun/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, बहुवचनम्, प्रथमा-विभक्तिः; ‘धर्मरक्षा’ इत्यनेन सह समुच्चितम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-अव्ययम् (quotative particle)

• संचिन्त्य: having reflected
• संचिन्त्य: Kriya-viseshana (Adverbial to verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-चिन्त् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययकृदन्तः (absolutive/gerund); ‘having considered’

• त्रातुम्: to save
• त्रातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु) + तुमुन् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्तः (infinitive); परस्मैपदी-धातोः; ‘to protect/save’

• अर्हसि: you ought/are fit (to)
• अर्हसि: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present); मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Suras (the Devas), addressing Svayambhū (Brahmā)

Visual Art Cues

Scene: Devas, parched and weakened, approach the Self-born Lord with folded hands, explicitly invoking him as dharma’s protector and begging rescue.

Characters & Entities

• Dharma
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śaraṇāgati—taking refuge in rightful divine authority—is presented as the dharmic remedy when oppression overwhelms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse focuses on dharma-protection and refuge.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a petition for protection grounded in dharma.