Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

गन्धेन सुरमातंगा दुद्रुवुस्तस्य हस्तिनः । पलायितेषु सैन्येषु सुराणां पाकशासनः

Transliteration

gandhena suramātaṃgā dudruvustasya hastinaḥ | palāyiteṣu sainyeṣu surāṇāṃ pākaśāsanaḥ

Translation

صرف اس کی بو سے ہی دیوتاؤں کے ہاتھی اس ہاتھی سے بھاگ گئے۔ اور جب دیوتاؤں کی فوجیں بھاگ کر منتشر ہو گئیں تو پاک شاسن اِندر (پاک کا سزا دینے والا) بحران کے سامنے نمایاں رہ گیا۔

Word by Word

• गन्धेन: by the smell/scent
• गन्धेन: Hetu/Kāraṇa (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: गन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• सुरमातंगाः: the gods' elephants
• सुरमातंगाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर + मातंग (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणां मातंगाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• दुद्रुवुः: ran away
• दुद्रुवुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: द्रु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• तस्य: of that; of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (singular)

• हस्तिनः: of the elephant
• हस्तिनः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: हस्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (singular)

• पलायितेषु: when (they) had fled
• पलायितेषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पलायित (कृदन्त; √पलाय्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन (plural), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सामान्य; सप्तमी-absolute भावः

• सैन्येषु: in the armies
• सैन्येषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन

• सुराणाम्: of the gods
• सुराणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• पाकशासनः: Pākaśāsana (Indra)
• पाकशासनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाक + शासन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (पाकस्य शासनः = 'chastiser of Pāka' i.e., Indra), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Divine elephants recoil and bolt merely from the scent of Nimi’s elephant; deva ranks break; Indra (Pākaśāsana) stands amid scattering troops, momentarily isolated, his posture tense as crisis closes in.

Characters & Entities

• Indra (Pākaśāsana)
• Devas
• War elephant of Nimi (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly power (armies, mounts, strength) can collapse instantly; leadership is tested when supports flee.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is glorified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.