Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

नारायणांस्त्रं ग्रसनस्तु चक्रे त्वाष्ट्रं निमिश्चास्त्रवरं मुमोच । ऐषीकमस्त्रं च चकार जंभो युद्धस्य दण्डास्त्र निवारणाय

Transliteration

nārāyaṇāṃstraṃ grasanastu cakre tvāṣṭraṃ nimiścāstravaraṃ mumoca | aiṣīkamastraṃ ca cakāra jaṃbho yuddhasya daṇḍāstra nivāraṇāya

Translation

گَرسَن نے نارائن استر کا سہارا لیا؛ نِمی نے بہترین تواشٹر استر چھوڑا؛ اور جَنبھ نے جنگ میں کالَدَण्ड استر کو روکنے کے لیے ایشیک استر تیار کیا۔

Word by Word

• नारायणास्त्रम्: the Nārāyaṇa weapon
• नारायणास्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारायण + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नारायणस्य अस्त्रम्)

• ग्रसन्: devouring
• ग्रसन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √ग्रस् (धातु) → ग्रसत् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकर्तरि कृदन्त (Present Active Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि, ‘(सः)’ इति कर्तृविशेषण

• तु: then
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• चक्रे: did/made
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• त्वाष्ट्रम्: the Tvāṣṭra (weapon)
• त्वाष्ट्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (अस्त्रनाम)

• निमिः: Nimi
• निमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अस्त्रवरम्: the best of weapons
• अस्त्रवरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र + वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (अस्त्रेषु वरम्)

• मुमोच: released/let loose
• मुमोच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ऐषीकम्: made of reeds (aiṣīka)
• ऐषीकम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऐषीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘अस्त्रम्’ इति विशेषण

• अस्त्रम्: weapon
• अस्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• चकार: made
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• जंभः: Jambha
• जंभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जंभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• युद्धस्य: of the battle
• युद्धस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• दण्डास्त्र: the daṇḍa-weapon
• दण्डास्त्र: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्ड + अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (पाठे ‘दण्डास्त्र’); षष्ठी-तत्पुरुषः (दण्डस्य अस्त्रम्)

• निवारणाय: for warding off
• निवारणाय: Sampradana (Purpose/Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: नि-√वृ (धातु) → निवारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; प्रयोजनार्थे (purpose)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Three prominent dānavas—Grasana, Nimi, Jambha—each unleashes a distinct astra: a Viṣṇu-emblematic radiance (Nārāyaṇa), a craftsman-god forged missile (Tvāṣṭra), and a reed/arrow-like Aiṣīka weapon, all aimed to neutralize the Kāladaṇḍa.

Characters & Entities

• Grasana
• Nimi
• Jambha
• Nārāyaṇāstra
• Tvāṣṭrāstra
• Aiṣīkāstra
• Kāladaṇḍāstra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When fear of consequence arises, the adharma-minded seek technical counters; yet without inner transformation, escalation continues.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the focus is on the naming of astras and combatants.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.