Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 84

Devanagari script

संसारसागरे घोरे धर्माधर्मोर्मिसंकुले । दानं तत्र निषेवेत तच्च नौरिव निर्मितम्

Transliteration

saṃsārasāgare ghore dharmādharmormisaṃkule | dānaṃ tatra niṣeveta tacca nauriva nirmitam

Translation

اس ہولناک سنسار کے سمندر میں، جہاں دھرم اور اَدھرم کی موجیں اٹھتی ہیں، وہاں دان کا سَہارا لینا چاہیے؛ کیونکہ وہ پار اترنے کے لیے کشتی کی مانند بنایا گیا ہے۔

Word by Word

• संसारसागरे: in the ocean of worldly existence
• संसारसागरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार + सागर (प्रातिपदिक); संसारसागर (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संसारस्य सागरः)

• घोरे: terrible
• घोरे: Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘संसारसागरे’

• धर्माधर्मोर्मिसंकुले: crowded with waves of dharma and adharma
• धर्माधर्मोर्मिसंकुले: Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + अधर्म + ऊर्मि + संकुल (प्रातिपदिक); धर्माधर्मोर्मिसंकुल (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (धर्माधर्मरूपैः ऊर्मिभिः संकुलः) विशेषणम् ‘संसारसागरे’

• दानम्: charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Adverbial location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• निषेवेत: one should resort to; practice
• निषेवेत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+सेव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• तत्: that (charity)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• नौः: a boat
• नौः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: नौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इव: like
• इव: Upama (Comparison marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय (particle of comparison)

• निर्मितम्: made; fashioned
• निर्मितम्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्+मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘तत्’

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta)

Visual Art Cues

Scene: A stormy ocean labeled ‘saṃsāra’ with waves ‘dharma’ and ‘adharma’; a sturdy boat named ‘dāna’ carries pilgrims safely toward a luminous shore.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity (dāna) is a practical dharmic means that helps one cross the perilous ocean of saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it presents a general Purāṇic principle of dharma centered on dāna.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is to ‘practice dāna’—regular charitable giving as a dharmic discipline.