Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

सावर्णिना च गाथे द्वे कीर्तिते श्रृणु ये पुरा । वृषो हि भगवान्धर्मो वृषभो यस्य वाहनम्

Transliteration

sāvarṇinā ca gāthe dve kīrtite śrṛṇu ye purā | vṛṣo hi bhagavāndharmo vṛṣabho yasya vāhanam

Translation

سَاورْنی کی وہ دو گاتھائیں سنو جو قدیم زمانے میں کہی گئی تھیں۔ ‘دھرم ہی مبارک بیل ہے، اور جس کی سواری بیل ہے…’

Word by Word

• सावर्णिना: by Sāvarṇi
• सावर्णिना: Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सावर्णि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Masculine, Instrumental, Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• गाथे: two verses (gāthās)
• गाथे: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गाथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Feminine, Nom/Acc, Dual)

• द्वे: two
• द्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Feminine, Nom/Acc, Dual); संख्याविशेषणम् (numeral adjective qualifying 'गाथे')

• कीर्तिते: were proclaimed/recited
• कीर्तिते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: कर्मणि-भूतकृदन्त (past passive participle used predicatively), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Feminine, Nom/Acc, Dual)

• शृणु: hear
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपदी, मध्यमपुरुष, एकवचन (Imperative, 2nd person, Singular)

• ये: which/that (those)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural); सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• वृषः: bull
• वृषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• भगवान्: venerable, divine
• भगवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); विशेषणम् (qualifying 'धर्मः')

• धर्मः: Dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• वृषभः: bull
• वृषभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (Genitive, Singular); सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• वाहनम्: vehicle, mount
• वाहनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)

Speaker

Sārasvata (introducing an older citation)

Visual Art Cues

Scene: A sage (Sāvarṇi) recites two gāthās to attentive listeners; behind him appears a luminous bull embodying Dharma, and Śiva with Nandin as vāhana, visually merging the two symbols.

Characters & Entities

• Sāvarṇi
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It invokes an authoritative ancient citation linking dharma with the bull-symbol, preparing a teaching that elevates dharma and Śaiva devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces traditional gāthās as doctrinal support.