Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36
Devanagari script
मुक्त्वा रथावुभौ वेगादाप्लुतौ तरसाश्विनौ । तौ रथौ स तु निष्पिष्य मुद्गरोऽचलसंनिभः
Transliteration
muktvā rathāvubhau vegādāplutau tarasāśvinau | tau rathau sa tu niṣpiṣya mudgaro'calasaṃnibhaḥ
Translation
دونوں رتھ چھوڑ کر تیز رفتار اشوِنین دیوتا جھپٹ کر دور جا نکلے۔ پھر پہاڑ جیسے اس مُدگر نے ان دونوں رتھوں کو کچل ڈالا۔
Word by Word
मुक्त्वाhaving left, abandoning
मुक्त्वा:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having released/abandoned’
रथौthe two chariots
रथौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), द्विवचन
उभौboth
उभौ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), द्विवचन; विशेषण (रथौ)
वेगात्from/with the force of speed
वेगात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; हेत्वर्थ (from/owing to speed)
आप्लुतौhaving leapt
आप्लुतौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-प्लु (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त/past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन; ‘having leapt’
तरसाwith force
तरसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन
अश्विनौthe two horsemen / riders
अश्विनौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
तौthose two
तौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), द्विवचन; सर्वनाम
रथौtwo chariots
रथौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), द्विवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
तुindeed, then
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-अव्यय
निष्पिष्यhaving crushed
निष्पिष्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनिस्-पीष् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), उपसर्ग: निस्; ‘having crushed’
मुद्गरःthe mace
मुद्गरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुद्गर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
अचलसंनिभःlike a mountain
अचलसंनिभः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअचल (प्रातिपदिक) + संनिभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (‘अचल इव संनिभः’) विशेषण (मुद्गरः)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: The twin Aśvins leap away from their chariots in a synchronized, swift motion; the colossal mace crashes down, pulverizing both chariots like toys, dust and splinters erupting.
Characters & Entities
A
AśvinsM
Mudgara (mace)FAQs
Skillful detachment—leaving even prized vehicles/tools when needed—preserves life and mission.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None.