Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

तच्च करम तयोर्दृष्ट्वा विस्मितः कोपमाविशत् । जग्राह मुद्गरं भीम कालदंडविभीषणम्

Transliteration

tacca karama tayordṛṣṭvā vismitaḥ kopamāviśat | jagrāha mudgaraṃ bhīma kāladaṃḍavibhīṣaṇam

Translation

ان دونوں کا وہ کارنامہ دیکھ کر وہ حیران رہ گیا، پھر غضب میں بھر گیا۔ اس نے ایک ہولناک مُدگر اٹھا لیا، جو یم کے ڈنڈے کی مانند دہشت انگیز تھا۔

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कर्म: deed, act
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• तयोः: of those two
• तयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री/नपुंसक, षष्ठी (6), द्विवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having seen’

• विस्मितः: astonished
• विस्मितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्मि/विस्मि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण

• कोपम्: anger
• कोपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• आविशत्: entered, was seized by
• आविशत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-विश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• जग्राह: seized, took
• जग्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मुद्गरम्: mace, hammer
• मुद्गरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुद्गर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• भीमम्: terrible
• भीमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (मुद्गरम्)

• कालदण्डविभीषणम्: fearsome like the rod of Death
• कालदण्डविभीषणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काल (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक) + विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘कालस्य दण्डः’ इव) + कर्मधारय-भावः (‘विभीषणः’); विशेषण (मुद्गरम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A furious daitya/warrior, eyes widened in astonishment turning to wrath, seizes a colossal mace likened to Yama’s staff; the mace radiates dread, with dark aura and metallic sheen.

Characters & Entities

• Aśvins
• Daitya (demon warrior)
• Kāla (Death/Time)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Amazement can turn into anger when ego is challenged; the Purāṇic warning is to master krodha before it masters you.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No sacred site is mentioned; the verse is part of a battlefield narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the demon’s escalation by taking up a mace.