Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

अप्राप्य सलिलं भूमावभ्याशे द्रुतमेव ते । तत्रतत्र व्यदृश्यन्त मृता दैत्येश्वराभुवि

Transliteration

aprāpya salilaṃ bhūmāvabhyāśe drutameva te | tatratatra vyadṛśyanta mṛtā daityeśvarābhuvi

Translation

پانی نہ ملنے کے سبب وہ فوراً قریب ہی زمین پر گر پڑے؛ اور دیَتیوں کے سردار کی سرزمین میں جگہ جگہ وہ مردہ پڑے دکھائی دیے۔

Word by Word

• अप्राप्य: without reaching
• अप्राप्य: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: अ-प्राप्य (प्राप् धातु; क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: ल्यप् (क्त्वान्त) अव्ययभावः; नञ्-पूर्वकः (अ-), क्रियाविशेषणम्; ‘प्राप्य’ = प्राप्त्वा, ‘अप्राप्य’ = अप्राप्त्वा

• सलिलम्: water
• सलिलम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अभ्याशे: nearby / in the vicinity
• अभ्याशे: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: अभ्याश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्ययम्

• एव: indeed / just
• एव: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (अवधारण)

• ते: they
• ते: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (सर्वनाम)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम्

• तत्र: here and there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: पुनरुक्त-देशवाचक-अव्ययम् (तत्रतत्र = सर्वत्र)

• व्यदृश्यन्त: were seen / appeared
• व्यदृश्यन्त: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन; उपसर्गः ‘वि-’

• मृताः: dead
• मृताः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: मृत (मृ धातु; क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्

• दैत्येश्वराभुवि: on the land of the lord of the Daityas
• दैत्येश्वराभुवि: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: दैत्य-ईश्वर-भुवि (दैत्य प्रातिपदिक + ईश्वर प्रातिपदिक + भुवि/भू (प्रातिपदिक ‘भू/भुवि’ = भूमि))
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दैत्येश्वरस्य भुवि = दैत्यराजस्य भूमौ)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)

Visual Art Cues

Scene: A scorched battlefield where daityas, unable to find water, collapse and lie dead in scattered clusters; dust, heat-haze, and abandoned weapons dominate the ground.

Characters & Entities

• Daitya (as a class)
• Daityeśvara (lord of the Daityas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life’s supports can fail suddenly; adharma-driven power is unstable, and mortality humbles all—encouraging surrender to righteous conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears; the verse references a Daitya ruler’s territory rather than a pilgrimage geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a descriptive verse about collapse and death during crisis.