Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

कल्पांतघोरसंकाशो बभूव स महारणः । केचिच्छैलेन बिभिदुः केचिद्बाणैरजिह्यगैः

Transliteration

kalpāṃtaghorasaṃkāśo babhūva sa mahāraṇaḥ | kecicchailena bibhiduḥ kecidbāṇairajihyagaiḥ

Translation

وہ عظیم جنگ کَلپ کے اختتام کی ہولناکی کی مانند نہایت ہیبت ناک ہو گئی۔ کچھ نے چٹانیں پھینک کر ضرب لگائی، اور کچھ نے بے خطا تیروں سے چھید ڈالا۔

Word by Word

• कल्पान्तघोरसंकाशः: resembling the terror of the end of an aeon
• कल्पान्तघोरसंकाशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कल्पान्त (प्रातिपदिक) + घोर (प्रातिपदिक) + संकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्

• बभूव: became/arose
• बभूव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• महारणः: a great battle
• महारणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + रण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• शैलेन: with a rock/mountain
• शैलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• बिभिदुः: split/pierced
• बिभिदुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• अजिह्यगैः: unerring (not deviating)
• अजिह्यगैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्-उपसर्ग) + जिह्यग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषणम् (बाणानां)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A vast battlefield like the end of an aeon: dust-darkened sky, warriors hurling boulders from raised ground while others release straight, unwavering arrows; bodies and chariots scattered, wind whipping banners.

Characters & Entities

• Kalpānta (end of the aeon)
• Arrows
• Rocks

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic-scale imagery reminds the listener that time (kāla) and dissolution frame all conflict; only dharma is enduring.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse is descriptive of battle intensity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.