Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

दैत्य उवाच । पत्न्यर्थेऽहं करिष्यामि तपो घोरं पितामह । पुत्रार्थमुद्यतश्चाहं यः स्याद्गीर्वाणदर्पहा

Transliteration

daitya uvāca | patnyarthe'haṃ kariṣyāmi tapo ghoraṃ pitāmaha | putrārthamudyataścāhaṃ yaḥ syādgīrvāṇadarpahā

Translation

دَیتیہ نے کہا: “اے پِتامہہ، بیوی کے لیے میں سخت تپسیا کروں گا۔ اور بیٹے کے لیے بھی میں پختہ ارادہ رکھتا ہوں—جو دیوتاؤں کے غرور کو پاش پاش کر دے۔”

Word by Word

• दैत्यः: the Daitya
• दैत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc.), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• पत्न्यर्थे: for the sake of a wife
• पत्न्यर्थे: Prayojana (Purpose)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc.)/नपुंसक (neut.) 'अर्थ' by usage; सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (singular); समासः—तत्पुरुष (पत्न्याः अर्थः)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular); सर्वनाम

• करिष्यामि: I will do/perform
• करिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple future), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (singular)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neut.), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular)

• घोरम्: terrible, severe
• घोरम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neut.), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); विशेषण

• पितामह: O Grandfather (Brahmā)
• पितामह: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc.), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (singular)

• पुत्रार्थम्: for the sake of a son
• पुत्रार्थम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (purpose adverbial accusative); समासः—तत्पुरुष (पुत्रस्य अर्थः)

• उद्यतः: resolved, ready
• उद्यतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उद् (उपसर्ग) + यत (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/Past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग (masc.), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular)

• च: and
• च: Conjunction
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular); सर्वनाम

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masc.), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular); सम्बन्धक (relative pronoun)

• स्यात्: may be / would be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• गीर्वाणदर्पहा: slayer of the pride of the gods
• गीर्वाणदर्पहा: Karta/Predicate-noun
• Type: Noun
• Root: गीर्वाण (प्रातिपदिक) + दर्प (प्रातिपदिक) + हन् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग (masc.), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular); समासः—तत्पुरुष (गीर्वाणानां दर्पं हन्ति इति)

Speaker

Daitya (the demon king, i.e., Tāraka-to-be’s father in the narrative context)

Visual Art Cues

Scene: The Daitya, hands folded, declares his intent: fierce tapas for a wife and for a son who will humble the gods; Brahmā listens, the air charged with impending cosmic tension.

Characters & Entities

• Brahmā
• Daitya
• Devas (Gīrvāṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity (tapas) amplifies intention; therefore dharma warns that power sought for pride and domination leads to conflict and downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the focus is on tapas and boon-seeking in the Kaumārikākhaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (severe austerity) is stated as the means, but no specific vrata, mantra, or pilgrimage rite is detailed.